سەنتەرێ خواندنێن فیدرالیزمی دوماهیک ڤەکولینا خو بەلاڤ دکەت: لژێڕ ناڤێ (سیستەمێ فیدرالی ل عێراقێ و رێکا سەربەخویا کوردستانا عێراقێ)

پروسێسا هەولدانێ بۆ سەربەخۆییا هەرێما کوردستانا-عێراقێ، ژ قۆناغێن مەزن و گرنگ پێکهاتیە: ژ دەستپێکا رێکكەفتنا دەستهەلاتا خویەتی یا سالا 1970، هەتا راپەرینا 1991 کو بنەمایەک بۆ دامەزراندنا ئیدارەیەکا خوى دانا دگەل سروشتێ وی دەمی، هەتا دەمێ رێفراندوما مێژووی بو جودابونێ ل سالا 2017، و پشتی ڤێ رویدانێ و هەتا ئەڤرو سەرنج ب هەرێما کوردستانێ هاتە دان کو وەک کیانەک د دەولەتا فیدرالی دا ل عێراقێ بمینیت، ئەڤ ڤەکۆلینە هەول ددەت روناهیێ بێخیتە سەر گرنگترین قۆناغێن پروسێسا هەولدانێ بۆ سەربەخۆییا کوردستانا عێراقێ تێدا بوری کو هەرێم بشێت ببیتە کیانەکێ فیدرالی د چارچوڤەیێ دەولەتا عێراقێ دا، و ب گونجیت دگەل دەستوورێ هەمیشەیێ سالا 2005.

عێراق، وەک هەر وەلاتەکێ دی کومەلگەهێن وی ل سەر تایبەتمەندیێن نەتەوەی هاتیە دامەزراندن و جورەوجوریا ئایینی و ئولی تێدا هەیە، چ جورەوجوریا دەستکرد یان سروشتی بیت، پێدڤی ب ئەزموونەکا دیموکراتی هەیە کو بنەمایێن دەولەتا مروڤ و هەولاتیبونێ (دەولەتا مەدەنی) دابین بکەت و حوکمرانییا ژیر و یاسای (دەولەتا دامەزراوەی) تێدا زال بیت، ئەڤە نا بیتە ئەنجام ، ئەگەر دەستوورەک نەهێتە دانان کو سیستەمێ دیموکراتی پەسەند بکەت و نە ناڤەندیا سیاسی (فیدرالیزم) بو ناسنامە و گروپێن مەزن یاسایی بکەت. ئەڤە ژی ل عێراقێ پشتی ساڵا 2003 رویدا، پشتی کو عێراقێ سیستەمێ فیدرالیزمی وەک شێوازێ حوکمرانیێ پەسەند کری، و هەرێما کوردستانێ بو هەرێمەکا فیدرالی ل دویڤ دەستوورێ هەمیشەی یێ سالا 2005.

پەسەندکرنا سیستەمێ فیدرالیزمی ل عێراقێ پشتی سالا 2003، خالەکا گەلەکا گرنگ بوو، گوهورینەکا بەرچاڤ د مێژوویا دەولەتا نویا عێراقێ و سیستەمێ حوکمرانیێ دا کرییە. پشتی زێدەتر ژ هەشت دەهان ژ سیستەمێ حوکمرانیێ کو ل سەر ناڤەندەکا توند هاتبوو دامەزراندن ، چ ل سەردەمێ پاشایەتیێ یان ل سەردەمێ کۆماری بیت. فیدرالیزم ل عێراقا نویدا هاتە پەسەندکرن بو پاراستنا وەلاتی ژ دووبارە روی ب رویبونا بونا شێوازێن کەڤنێن حوکمرانیێ، دا کو دگەل ناڤەروکا سیستەمێ سیاسییێ دیموکراسی ل سالا 2003 بگونجیت.

د. نجم الدين محي الدين رێکانی

رێڤەبەرێ سەنتەرێ خواندنێن فیدرالیزمی

زانکویا دهۆک