ل ٨ـی چریا ئێكێ ٢٠٢٤، زانكۆیا دھۆك مێھڤانداریا رویدانەكا دووقولی یا گرنگ وەك پشكەك ژ پرۆژێ "پالپشتیا پێرابوونێن كەلتوریێن رەسەن ل باكورێ عیراقێ" كر، ڤێ دەستپێشخەریا پالپشتیا دارایی یا ئاژانسا ئەمریكی یا گەشەپێدانا ناڤدەولەتی و پالپشتیا LASER PULSE، ڤەكرنا باخچەیێ زانكۆیا دھۆك یێ رووەكی و كۆنفرانسەك ب ناڤونیشانێ "زڤراندنا دیمەنێن سروشتی و كەلتووری و چاندنێ: ڤەژین پشتی ھەڤركیا كەمینەیا ل دەشتا نەینەوا" بخۆڤەگرت. ئارمانجا پرۆژەی چارەسەركرنا ئاستەنگێن د كەرتێ چاندنێ و خوارنێ دایە ل گەل پەرەپێدانا چارەسەریێن دومدار بۆ پاشەرۆژێ، ب تایبەتی مفاوەرگرتن ژ جڤاكێن كەمینەیێن زیان ڤێكەڤتی ژ ھەڤركیێن بووری.

رێورەسمێن ڤەكرنا باخچێ زانكۆیا دھۆك یێ رووەكی

ل دەستپێكێ رێورەسمێن ڤەكرنا باخچێ زانكۆیا دھۆك یێ رووەكی ل كەمپا زانكۆیێ یا سەرەكی ھاتنە ئەنجامدان، كو رووبەرێ باخچەی ١٢٥٠٠مەترێن چوارگوشەنە، ل گەل ھەبوونا پلانا بەرفرەھكرنا وێ ب رووبەرێ ١٢٥٠٠ مەترێن چوارگوشە یێن دی. باخچە ب رووبەرەكێ فێركرنێ و ژینگەھەكا نوی بۆ قوتابی و فەرمانبەر و جڤاكێ باژێرێ دھۆكێ دھێتە ھژمارتن. كۆمەكا جۆراوجۆر ژ دار و گۆل و رووەكێن دەڤەرێ بخۆڤەدگریت، بەرامبەر جھێن كەسك و جھێ بەرھەمئینانا نەمامكا و جھێن سیبەردار یێن پیادەدوست بۆ مێھڤانا و فێربوونێ. ئارمانجا ڤێ دەستپێشخەریێ زێدەكرنا ئاگەھیا ژینگەھێ یە و پاراستنا جۆرێن رووەكی یێن مەترسیا ژناڤچوونێ ل سەر ھەی و پاراستنا پێرابوونێن كەلتووری یێن گرێدای ب رووەكێن سروشتی یە.

د رێورەسما دا گەریانەك ل ناڤ باخچەی ھاتە ئەنجامدان ب ئامادەبوونا كەسایەتیا ژ بەرپرسێن دەڤەرێ و نوینەرێن زانكۆیا دھۆك و ھەڤپشكێن پرۆژەی، د گەریانێ دا رۆلێ باخچەی د پالپشتیكرنا ھەولێن ڤەكۆلینێ و فێركرنێ و پاراستنا ژینگەھێ ھاتە بەرچاڤكرن، دیسان تەكەز ل سەر شیانێن باخچەی وەك ژیدەرەك بۆ ڤەژینا ژینگەھێ و پاراستنا گەنجینەیا كەلتووری ل دەڤەرێ ھاتەكرن.

كۆنفرانسێ زڤراندنا دیمەنێن سروشتی یێن كەلتووری و چاندنێ

پشتی رێورەسمێن ڤەكرنا باخچێ زانكۆیا دھۆك یێ رووەكی، كۆنفرانسێ زڤراندنا دیمەنێن سروشتی یێن كەلتووری و چاندنێ ل سەنتەرێ كۆنفراسا ل زانكۆیا دھۆك ھاتە ئەنجامدن، ل پەیڤا دەستپێكێ ژ لایێ د. داود سلێمان ئەتروشی، سەرۆكێ زانكۆیا دھۆك ڤە ھاتە پێشكێشكرن، كو تەكەز ل سەر كاركرنا رژد یا زانكۆیا دھۆك د ھاریكاریكرنا جڤاكێن دەشتا نەینەوا كر، دیسان د. نەشوان شەوكەت رێكخەرێ پرۆژەی نیشاندانەكا گشتی دەربارەی نێرینا پرۆژەی پێشكێشكر كو زانینا چاندنێ یا رەسەن ل گەل پێرابوونێن نوی بۆ دابینكرنا پێدڤیێن جڤاكێن دەڤەرێ تێكەل دكەت.

نیشاندان و ھزر

١ – ھەلسەنگاندنا ژێدەرێن چاندنێ ل دەشتا نەینەوا – د. شەوكەت عەبدولرەزاق

د. شەوكەت عەبدولرەزاق باس ل ھەلسەنگاندنا ژێدەرێن چاندنێ ل دەشتا نەینەوا كر، كو دەڤەرەكا ناڤدارە ب ناڤێ "سەبەتا نانێ عیراقێ"، دیسان باس ل سەرمایا چاندنێ ل دەڤەرێ كر و كاریگەریا توند یا رێكخراوا تیرورستی یا داعش ل سالا ٢٠١٤ كو بوو ئەگەرێ ئاوارەبوونا نێزیكی ملیون كەسا و زیان ڤێكەڤتنا زۆر ب ژێرخانا دەڤەرێ، ھەروەسا ناڤبری ئەركێ تیما راوێژكاری شرۆڤەكرن ل گەل تەكەزكرن ل سەر دەستنیشانكرنا ژێدەرێن بھادار بۆ جوتیارا ژ كەمینەیێن دەڤەرێن وەكو حەمدانیە و تلكێف و بەعشیقە. كو تیما راوێژكاری سەرەدانێن مەیدانی ب مەرەما كۆمكرنا داتایا و بەرزكرنا پێگەھشتنا جوتیارا و پەرەپێدانا پێرابوونێن چاندنێ یێن دومدار، ب ئارمانجا پەرەپێدانا جۆری و برەیا بەرھەمێ چاندنێ ئەنجامداینە.

٢ – بازارگەریا بەرھەمێن زەیتونا خۆمالی – د. ئەسعەد عەلی كەرم و د. رزگار محەمەد

د. ئەسعەد عەلی كەرم و د. رزگار محەمەد نیشاندانەك دەربارەی ھەولێن تیما بازارگەری د پالپشتیكرن و بازارگەریا بەرھەمێن زەیتونا خۆمالی پێشكێشكر، ل گەل تەكەزكرن ل سەر گرنگیا زەیتونێ یا كەلتووری و مفایێن وێ یێن ساخلەمی، ھەروەسا باس ل گەشتێن خۆ یێن مەیدانی بۆ دەشتا نەینەوا و كۆمكرنا داتایا ژ جوتیارا كر و شرۆڤەكرنا ھویر بۆ ركابەریێ د بازاری دا ب ھەڤكاری ل گەل زانكۆیا بیردو و زانكۆیا نوتردام، كو تیما بازارگەری ستراتیژیەت بۆ پەرەپێدانا شیانا بازارگەریا بەرھەمێن زەیتونا خۆمالی و پەیداكرنا دەلیڤێن ئابووری یێن نوی بۆ جڤاكێن دەڤەرێ داناینە.

٣ – زڤراندنا پێرابوونێن كەلتووری یێن رووەكێن سروشتی – د. حەسەن نەجمان

نیشاندانا د. حەسەن نەجمان تەكەز ل سەر گرنگیا رووەكێن سروشتی بۆ پێرابوونێن كەلتووری بۆ كەمینەیێن نەتەوەیی و ئایینی ل دەشتا نەینەوا كر، دیسان رۆلێ گرنگ یێ رووەكێن سروشتی د پزیشكیا كەلتووری و پێرابوون و رێورەسم و خۆدانكرنا گیانەوەرا و بدەستڤەئینانا داھاتی. ھەروەسا تەكەز ل سەر مەترسیێن گرێدای ب كێمبوونا ھندەك جۆرێن رووەكێن سروشتی كر، كو دبیت ببیتە ئەگەرێ ژ دەستدانا جۆراوجۆریا كەلتووری. د. نەجمان پێشنیارا ئاراستێن پاشەرۆژێ بۆ پرۆژەی كر، ژ وان ژی ھەڤپشكی د ناڤبەرا دانعەمر و گەنجان و پالپشتیا ژێرخانێ بۆ سنورێن چاندنێ و بەرفرەھكرنا بەردەوام د كەسكاتیێ و گیای و باخچێن رووەكی بۆ پاراستنا ڤان نەریتێن كەلتووری یێن گرنگ.

٤ – ئێكگرتنا جڤاكی ل دەشتا نەینەوا – د. عمران عومەر

د. عومران عومەر باس ل رۆلێ سەرەكی یێ ئێكگرتنا جڤاكی ل دەشتا نەینەوا كر، ھەروەسا چەندین چالاكیێن تیما داكۆكیكرنێ پێشكێشكرن، كو ب ئارمانجا پەرەپێدانا ئاشتیێ د ناڤبەرا جڤاكێن جۆراوجۆر دا ھاتینە ئەنجامدان، ھەروەسا باس ل دەستپێشخەریێن وەكو كۆمبوونێن تاكی و كۆم و روینشتنێن پێگەھاندنێ و پێشانگەھ ژ وان ژی پێشانگەھا ئەلقوش كر، دیسان باس ل بەرنامەیەكی ب رێكا رادیۆیا "دەنگێ ئاشتیێ" كر كو ئارمانجا وی پەرەپێدانا كارلێكرن و لێكتێگەھشتنێ یە د ناڤبەرا گرۆپێن نەتوەیی یێن جودا وەكو كریستیان و شەبەك و ئێزدی و كاكائی.

دیسان ناڤبری باس ل گەشتەكا سێ رۆژی كر كو د ناڤبەرا ١٨ـی نیسانێ و ١ـی خزیرانێ ٢٠٢٤ دا بوو، ل گەل تەكەزكرن ل سەر پەرەپێدانا جڤاكی ب رێكا گەشتێن فێركرنێ و گەریانێ و سەرەدانا جھێن ئایینی و ئەنجامدانا ئامارێن پێشیێ و پاشیێ بۆ پیڤانا كاریگەریا ڤان دەستپێشخەریا، ھەروەسا باس ل چەندین ڤەكۆلینێن بەلاڤكری كر یێن ڤەدیتنا گوھۆرینێن دیموگرافی و كاریگەریا خالێن پشكنینێ ل سەر ژیانا رۆژانە ل عیراقێ كری، زێدەباری باسكرنا بەرنامێن مەشقدانێ یێن بۆ چارەسەركرنا كەیسێن جۆراوجۆریێ د ناڤ قوتابخانا دا ھاتینە دیزاینكرن، ھەروەسا نێرینا ناڤبری تەكەز ل سەر پێدڤیا مەزاختنا ھەولێن بەردەوام كر بۆ ئاڤاكرنا باوەریێ و لێكتێگەھشتنێ د ناڤبەرا جڤاكێن دەڤەرێ دا.

پێشانگەھ و پەیوەندیكرن

دیسان كۆنفرانسی پێشانگەھەك بۆ بەرھەمێن چاندنێ یێن خۆمالی و پۆستەرێن روھنكرنێ و نامێلكێن پێگەھاندنێ یێن ژ لایێ پرۆژەیڤە ھاتینە چاپكرن بخۆڤەگرت، كو دەلیڤەكا زێدەتر ب پشكداران دا بۆ دیتنا كاریگەریێن بەرچاڤ یێن پرۆژەی، پێشانگەھێ دەلیڤەكا پەیوەندیكرن و گەنگەشا ل دۆر ھەڤكاریا پێشبینیكری بەردەستكر، كو پەرەپێدانا گرنگیا ھەولێن ھەڤپشك د كاراكرنا دیمەنێن سروشتی و كەلتوری و چاندنێ ل دەشتا نەینەوا كر.

پەیڤا دویماھیێ و ئاراستێن پاشەرۆژێ

ل دویماھێ، د. نەشوان شەوكەت تەكەز ل سەر گرنگیا بەردەوامبوونا پالپشتیا ناڤدەولەتی و ناڤخۆیی بۆ پرۆژەی كر، دیسان پلان بۆ بەرفرەھبوونا زێدەتر یا پرۆژەی نیشاندان، پارچێن ئەردی یێن زێدەتر و بەرنامێن مەشقدانێ یێن گشتگیر بخۆڤەبگریت، ل گەل پاراستنا سەرەدانێن بەردەوام و رێكخستی بۆ جوتیارا، ب ئارمانجا پەرەپێدانا كەرتێ چاندنێ و زێدەكرنا بەرھەمئینانێ و باشكرنا دەلیڤێن ژیانێ بۆ كەمینەیێن دەشتا نەینەوا.

ھەژی ئاماژەدانێ یە؛ باخچێ زانكۆیا دھۆك یێ رووەكی و نێرینێن د كۆنفرانسی دا ھاتینە نیشاندان پێگیریا زانكۆیا دھۆك ب گرێدنا نەریتێن كەلتووری ب تەكنۆلۆژیا نوی ڤە بەرچاڤدكەت، ئەڤ دەستپێشخەریە نە ب تنێ وەك ژێدەرەك بۆ جڤاكێ ئەكادیمی كاردكەت، بەلكو پێنگاڤەكا ئێكلاكەرە د پالپشتیكرنا ڤەژینا ژینگەھێ و كەلتووری بۆ جڤاكێن جۆراوجۆر ل دەڤەرێ.

پرۆژێ ناڤبری ژ لایێ زانكۆیا دھۆك ب پالپشتیا دارایی یا ئاژانسا ئەمریكی یا پەرەپێدانا ناڤدەولەتی و پالپشتیا Laser Pulse و ب ھەڤكاری ل گەل سازیێن ئەكادیمی وەكو زانكۆیێن ئاندیانا و نوتردام و بوردو و پەیمانگەھا SIPRI ھاتیە ئەمجامدان.

راگەھاندنا زانكۆیا دھۆك؛ ٨ـی چریا ئێكێ ٢٠٢٤

عسمەت خابوور و فاطمة محمود

وەرگێران: ماهر تاهر كێستەیی

فۆتۆ: على بانکى، ھەرمان جانگیر، محەمەد عەبدولكەریم