بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی ل كوردستانا ئیراقێ د دهما شۆرهشا ئیلۆنێ (١٩٦١-١٩٧٥) دا سهركهفتنێن لهشكهری و دهستكهفتیێن سیاسی یێن گرنگ ب دهست خستن. ژ بهر ڤان سهركهفتن و دهستكهفتیان، شۆرهش ژ ئالیێ حكوومهتێن ئیراقێ یێن وێ دهمێ ڤه تووشی دژمناتیهكا دژوار بوو، یێن كو دڤیا شۆرهشێ لاواز بكن و بداوی بینن. ئهڤ یهك ب تایبهتی پشتی پهیمانا ١١ێ ئادارا ١٩٧٠ێ بوو، كو نهگههشت ئارمانجێن خوه كو حكوومهتا ئیراقێ پابهندی شهرتێن ڤێ پهیمانێ نهبوو. د ١١ێ ئادارا ١٩٧٤ێ دا، حكوومهتا ئیراقێ ب ئاوایهكێ یهكئالی دهرخستنا حكمێ ئۆتۆنۆمی راگههاند. بزاڤا كوردی ئهڤ قانوونه رهد كر ژ بهر كو هندهك بهندێن بنگههین یێن پهیمانێ تێ دا نهبوون. بهرهڤاژی ڤێ یهكێ، حكوومهتا ئیراقێ ههتا پهیمانا جهزائیرێ یا ٦ێ ئادارا ١٩٧٥ێ، كو ل گهل حكوومهتا ئیرانێ ئیمزا كر دا كو شۆرهشا ئیلۆنێ بداوی بینت و بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی تێك ببت، دژمناتیا خوه یا ل ههمبهری بزاڤا كوردی بهردهوام كر و دربهك ل بزاڤا رزگاریخوازیا كوردی دا.
داویا شۆرهشا ئیلۆنێ ل كوردستانێ ڤالاهیهكا سیاسی چێ كر، كو حكوومهتا ئیراقێ ژ بۆ پێكانینا سیاسهتێن عهرهبكرنێ، پشتگوهخستنێ، بنبركرن و كۆچبهركرنا سیستهماتیك ب كار ئینان. سهرۆكاتیا بزاڤا كوردی ل كوردستانا ئیراقێ دهست ب رێكخستنا پاراستنهكا سیاسی و لهشكهری یا مافێن رهوا یێن كوردان كر، و د چریا یهكێ یا ١٩٧٥ێ دا سهرۆكاتیا دهمكی ئاڤا كر دا كو چاڤدێریا رێخستنا لهشكهری بكت.
شۆرهشا گولانێ د ٢٦ێ گولانا ١٩٧٦ێ دا سهر هلدا و ههتا سالا ١٩٩١ێ تێكۆشینا خوه یا سیاسی و چهكداری بهردهوام كر. وێ شۆرهشێ ئیرادهیا گهلێ كورد ژ بۆ رزگاربوونا ژ زۆرداری و ههژمۆنا ناڤهندی بهرچاڤ كر، و تهكهز ل سهر مافێ چارهنڤیسێ و ئاڤاكرنا سیستهمهكا دهمۆكراتیك یا پرالی كر. شۆرهشێ شیانا كوردان ژ بۆ بهرخوهدانا ل ههمبهری بزاڤێن ناڤنهتهوهیی و ههرێمی یێن لاوازكرنا دۆزا كوردان پشتراست كر و رحا بهرخوهدانێ د ناڤ كوردان دا خورت كر. سهرهلدانا ١٩٩١ێ ل كوردستانێ، هلبژارتنێن پارلهمهنتۆیا یهكێ یا كوردی ژ بۆ دامهزراندنا حكوومهتا ههرێما كوردستانێ، و بهلاڤكرنا رحا لێبۆرینێ و پێكڤهژیانا ئاشتیانه د ناڤبهرا ههمی نهتهوه و دینێن كوردستانێ دا ژی ئالیهكێ پلانێن شۆرهشا گولانێ بوو، ئانكو شۆرهش ب رهنگهكێ سهركهفتی گههشته ئارمانجێن خوه. شۆرهشا گولانێ د تێكۆشینا ههڤچهرخ یا كوردان دا بوویهرهكا دیرۆكی یا گرنگه، كو نوونهراتیا خالهكا وهرچهرخانێ یا سیاسی و جڤاكی ل ههرێما باشوورێ كوردستانێ دكت.