زانکۆیا دهۆک، ٢ـی تەباخا ٢٠٢٥ـێ، نڤیسینگەها راگەهاندنا زانکۆیا دهۆک (UNPO) | بۆ نیشاندانا سالرۆژا ئێک ژ کویرترین تاوانێن ل دژی گەلێ کوردی هاتینە ئەنجامدان، زانکۆیا دهۆک پانێلەکێ گەنگەشەکرنێ ب ناڤێ "جینۆسایدا بارزانیان: ژ یادکرنێ بەرەڤ دادپەروەریێ" رێکئێخست. ئەڤ چالاکیە ژ لایێ کۆلیژا زانستێن سیاسی ڤە هاتبوو سەرپەرشتیکرن ب هەڤکاری دگەل سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ یێ زانکۆیێ، و ژمارەکا ژ ئەکادیمی، سەرکردەیێن سیاسی، و مێژوونڤیسان کۆمکر.

پانێلی تەکەز ل سەر گرنگیا بەلگەکرنا جینۆسایدێ، پاراستنا بیرهاتنا مێژوویی، و هانداندنا ناسینا نیشتمانی و ناڤدەولەتی یا تاوانێن ل دژی خەلکێ کوردی کر - ب تایبەتی جینۆسایدا بارزانیان یا ١٩٨٣ـێ، کو تێدا زێدەتری ٨،٠٠٠ بارزانی ژ لایێ رژێما عیراقی یا بەرێ ڤە ب زۆرێ هاتنە بەرزەکرن.

ئامادەبوونا فەرمی و پابەندبوونا دامەزراوەیی

چالاکی ب پەیڤێن سەرۆکێ زانکۆیا دهۆک د. داود سلێمان ئەتروشی دەستپێکر، یێ کو دگەل خانم ڤیان سلێمان، جێگرا سەرۆکێ نڤیسینگەها رێکخستنێ یا پارتی دیموکراتی کوردستان ل دهۆکێ، ئەندامێ پەرلەمانێ کوردستانێ، بەهجەت عەلی سپینداری، و ئەندامێن جڤاتا زانکۆیێ پشکداربوو. ئامادەبوونا وان جەخت ل پابەندبوونا زانکۆیێ بۆ پێشڤەبرنا گەنگەشەیێن ل دۆر دادپەروەریا ڤەگوهاستی، بیرهاتنا کەلتووری، و رۆلێ ئەکادیمیایێ د دارێژتنا هۆشیاریا نیشتمانی دا کر.

بەشداریێن پسپۆران و فۆکوسا بابەتی

پانێل تێگەهشتنێن زانایێن ناڤدار یێن زانکۆیا دهۆک پێشکێشکرن:

د. هەوار خەلیل تاهر راگرێ کۆلیژا زانستێن سیاسی، بۆچوونێن سیاسی یێن ل پشت جینۆسایدا بارزانی گەنگەشەکرن، ب تایبەتی د چارچۆڤێ بەرخۆدانا کوردی و شۆرشا ئیسلامی یا ١٩٧٩ـێ ل ئێرانێ. وی هەروەسا کێمیا گرنگیدانێ ب ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ ل زانکۆیێن کوردی دیارکر و داخوازا تێکەلکرنا کویرتر یا ڤێ بابەتی د ڤەکۆلین و بەرنامەیێن خواندنێ دا کر.

د. ئومێد محەمەد تاهر، ڕێڤەبەرێ سەنتەرێ کۆنفرانسان یێ زانکۆیێ، و پسپۆرێ یاسایی د ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ دا، پرۆسێن یاسایی ڤەکۆلین یێن دەوروبەرێ جینۆسایدێ، دگەل پۆلێنکرنا وی وەک تاوانا جەنگی ژ لایێ دادگەها بلند یا تاوانکاریا عیراقی ڤە،. وی تەکەز ل سەر ئاستەنگێن بەردەوام د بدەستڤەئینانا ناسینا یاسایی یا تەمام کر، ب تایبەتی بەراورد دگەل کەمپینا ئەنفالا دوماهیێ یا ١٩٨٨ـێ.

د. سامیا سەعید خالد، جڤاکزان، کارتێکرنا درێژخایەن یا جڤاکی یا جینۆسایدێ ل خێزانێن کوردی ڤەکۆلا. وێ چەوانیا ئامانجگرتنا زەلامان د جینۆسایدا بارزانی و ژنان د جینۆسایدا شنگالێ دا وەسفکر وەک هەولەکا سیستەماتیک بۆ وێرانکرنا پێکهاتێن جڤاکی یێن کوردی و سەقامگیریا خێزانی.

د. فەرهاد محەمەد ئەحمەد ، پسپۆرێ مێژوویا کوردی، دیتنەکا بەراوردکەر ل دۆر حالەتێن جینۆسایدا جیهانی پێشکێشکر، بێدەنگیا جڤاکا ناڤدەولەتی ل دەورا ١٩٨٠ـێ دا شرۆڤەکر، و شکستێن سیاسەتا رژێما عیراقی د بەرەنگاربوونا تاوانێن رابردوو دا گەنگەشەکرن. وی تەکەز ل سەر پێدڤیا دیپلۆماسیا کەلتووری یا چالاک ژ لایێ هەرێما کوردستانێ ڤە بۆ دلنیابوونا ناسینا جیهانی کر.

سەرکردایەتیا زانکۆیا دهۆک د ڤەکۆلین و بەلگەکرنا جینۆسایدێ دا

د پەیڤێن خۆ دا، سەرۆک د. ئەتروشی دووپات کر کو سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ یێ زانکۆیا دهۆک رۆلەکێ ناڤەندی د بەلگەکرنا تراژیدیایێن مێژوویی یێن کوردی دا دگێڕیت. وی راگەهاند کو زانکۆ ئامادەکاریا چاپکرنا هەشت پەرتووکان ل دۆر کەمپینا ئەنفالێ ل دەڤەرا بەهدینان دکەت، یێن ژستافێ ئەکادیمی یێ زانکۆیا دهۆک ڤە هاتینە نڤیسین. ئەڤ وەشانە پشکەکە ژ ستراتیژیا بەرفرەهتر یا زانکۆیێ بۆ تێکەلکرنا مێژوو، دادپەروەری، و ناسناما کەلتووری د ئەرکێ ئەکادیمی دا.

گەنگەشە، پشکداری و دیتنا پێشڤە

روینشتن ب گەنگەشەیەکا دگەل دەستەیا مامۆستایان و ئامادەبوویان بدوماهیک هات. پشکداران پرسیارێن ل دۆر دویڤچوونا یاسایی، تراوما دەروونی، و بەرپرسیاریا پەروەردەیی د بەرامبەر جینۆسایدێ دا ئاراستەی پەیڤداران کرن. گەنگەشە پەیاما ناڤەندی یا پانێلی جێگیرکر: کو بیرئینان ب تنێ بەس نینە - پێدڤیە دادپەروەری، پەروەردە، و کریار بهینە سەپاندن

پاشخانا مێژوویی: جینۆسایدا بارزانی

ل ١٩٨٣ـێ، ل ژێر کۆنترۆلا رژێما بەعسی دا، زێدەتری ٨،٠٠٠ زەلام و کوران ژ هۆزا بارزانی هاتنە دەستگرتن و ب زۆرێ هاتنە بەرزەکرن. ئەو ل دەستپێکی بۆ کەمپێن قوشتەپە، هەریر، و دیانا هاتنە هنارتن، پاشی، بۆ دەڤەرێن بیابانێن دوور ل باشووری عیراقێ، وەک سەماوە، هاتنە ڤەگوهاستن، و پاشان ل گۆڕێن کۆمەلکوژیێ هاتنە ڤەدیتن. ئارمانجا کەمپینێ نە ب تنێژناڤبرنا جڤاکا بارزانیان بوو بەلکو شکاندنا سەرکردایەتیا کوردی و هەلویستا بەرخۆدانا کوردی ژی بوو.

ئەڤرۆ، جینۆساید وەک ھێمایەکا نەدادپەروەریێ راوەستیایە. و بەرخۆدانا کوردی بەردەوام وەک چەکەک بۆ ناسینا مێژووی دهێتە نیاسن.

ڤێرە کلیک بکە بۆ دیتنا وێنەیان

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانکۆیێ | ٢ـی تەباخا ٢٠٢٥

راپۆرت ژ لایێ: عسمەت محمود محەمەد و بارین محەمەد ئەحمەد
وێنەگرتن ژ لایێ: عەلی حەبیب حەبیب

پەیڤێن سەرەکی:

🔹 پانێلا گەنگەشەکرنا جینۆسایدا بارزانی

🔹 ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ یێن زانکۆیا دهۆک

🔹 بیرهاتنا مێژوویی یا کوردی

🔹 ڤەکۆلینا کەمپینا ئەنفالێ

🔹 دادپەروەریا گوهازتی ل عیراقێ