پابەندبوونەکا ستراتیجى بۆ ناسناما كەلتووری، گوهۆرینا دیجیتالى، و میراتێ زمانى

دهۆک، ٢٣ـی شوباتا ٢٠٢٥ـێ - زانکۆیا دهۆک، ب هەڤکاری دگەل دەزگەهێ روانگە، رۆژا ٢١ـێ شوباتێ، رۆژا جیهانى یا زمانێ دایکێ ب بۆنەیەکا مەزن و تایبەت ب پاراستن و زیندیکرنا زمانێ کوردى ڤە نیشان کر. ئەڤ کۆربەندە ل ناڤونیشانێ "پێ بئاخڤە، پێ بنڤیسە، زیندی بهێلە" ل سەنتەرێ کۆنفرانسان یێ زانکۆیا دهۆک هاتە گێران، کو سەرکردەیێن سیاسى، پسپۆرێن زمانى، ئەکادیمى و قوتابی پێکڤە کۆمبوون دا گرنگیا جۆراوجۆریا زمانى، میراتێ کەلتووری و گونجاندنا دیجیتالى د پاراستنا زمانى دا بهێز بکەن.

کۆمبوونەکا سەرکردەیێن کاریگەر د وارێ زمان و کەلتووری دا

ئەڤ بۆنەیە ب ئامادەبوونا کەسایەتیێن دیار هاتە ئەنجامدان کو پشتگیریەکا بەرفرەها دەزگەهى و سیاسى بۆ پاراستنا زمانێ کوردى دیار دکەت. د ناڤ وان کەسێن دیار دا کو ئامادە بوون:

• د. داود سلیمان ئەتروشى - سەرۆکێ زانکۆیا دهۆک
• د. على تەتەر - پارێزگارێ دهۆکێ
• د. نەوزاد عەبدولا - سەرۆکێ لقا ئێکێ یا پارتی دیموکراتی کوردستان (پدک)
• شیفا بارزانى - سەرپەرشتیارێ کۆنفیدراسیۆنا پەنابەرێن کوردستانێ ل دیاسپۆرایێ
• حەسەن شێخ عەلائەدین - رێڤەبەرێ جێبەجێکار یێ دەزگەهێ روانگە

ئامادەبوونا سەرکردەیێن ئەکادیمى، زمانناس، و سیاسەتدانەران گرنگیا پێتڤیا پاراستنا زمانێ کوردى و دلنیابوونا پێشکەفتنا وى ب رێیا پەروەردە، ڤەکۆلین، و ئێکخستنا تەکنۆلۆجى دیار کر.

پاراستنا کوردى: دیدگەها زانکۆیا دهۆک بۆ پاشەرۆژێ

پەیڤا سەرەکى یا سەرۆکێ زانکۆیا دهۆک

د پەیڤا خۆ یا ڤەکرنێ دا، د. داود سلیمان ئەتروشى پابەندبوونا ستراتیجیا زانکۆیا دهۆک بۆ پاراستنا زمانى دووبارە کر، و تەکەز ل سەر ڤان خالان کر:

• زمانێ کوردى ب رێیا بەرخۆدان و قوربانیێ هاتیە پاراستن، و مانا وی بەرپرسیاریەکا هەڤپشکە بۆ نڤشێن پاشەرۆژێ.
• زمان ستوونەکێ ناسناما نەتەوەیى یە، و پێدڤیە ب رێیا پەروەردە، ڤەکۆلین، و دەستپێشخەریێن دیجیتالى بهێتە پاراستن.
• حکومەتا هەرێما کوردستانێ، ژ وان سەرۆک و سەرۆک وەزیر، پابەندن ب پاراستنا کوردى و زمانێن ئێتنیکى یێن دى.
• زانکۆیا دهۆک بەرنامەیێن خۆیێن زمانى بەرفرەهـ دکەت، و پشکا زمانێ سریانى دئینیتە ناڤێ دا پەروەردەیا پرزمانى بهێز بکەت.
• نەبوونا ناڤەرۆکا کوردى یا دیجیتالى د بنگەهێن داتایێن ژیریا دەستکرد (AI) دا ئاستەنگیەکا مەزن پێشکێش دکەت، کو پێدڤیە ب رێیا هەڤکاریا ئەکادیمى و نویکرنا تەکنۆلۆجى چارەسەر ببیت.

"بێ هەولێن پابەند بۆ پاراستنا زمانێ مە، ناسناما کەلتووری و دیرۆکى یا دەولەمەندا گەلێ کورد دشێت ل ژێر مەترسیێ دا بیت،" د. ئەتروشى تەکەز کر.

گوتوبێژا پانێلا پسپۆران: ئاستەنگ و چارەسەرى د پاراستنا زمانى دا

پشتى پەیڤا سەرەکى، رێڤەبەرێ روانگە، حیکمەت محەمەد نورى، رۆلێ دەزگەهی د بەردەوامیا چاندى و پێشکەڤتنا زمانى دا گەنگەشە کر. پانێلا ئەکادیمى، ب ناڤونیشانێ "پاراستنا زمانێ دایکێ: ئاستەنگ و چارەسەرى"، زمانناس و زانایێن ناڤدار تێدا پشکداربوون:

• رێڤەبەرێ روینشتنێ: د. زوبەیدە سەیەد سالح
• د. هودا عەبدولقادر قاسم - مامۆستا، زانکۆیا دهۆک، کۆلیژا زمانان (CLAN)، کو رۆناهى ئێخستە سەر سیاسەتێن پەروەردەیى د پێشکەڤتنا زمانى دا.
• د. یەکوپ ئایکاچ - زانکۆیا ڤان یوزونجویل، کو رەوشا کوردى ل باکوورێ کوردستانێ شرۆڤە کر.
• د. عزەدین حسێن ناسۆ - پرۆفیسۆر، سەنتەرێ بێشیکچى بۆ ڤەکۆلینێن مرۆڤایەتی، کو ئاستەنگێن زمانى ل رۆژئاڤایێ کوردستانێ گەنگەشە کر.
• د. کەژال محەمەد فیداکار - زانکۆیا کوردستان، سنە، کو هەلسەنگاندنەکا ئەکادیمى یا زاراڤێن کوردى ل رۆژهەلاتێ کوردستانێ پێشکێش کر.

پانێلیستان کێماسیێن سیاسەتێ، دەستپێشخەریێن ڤەکۆلینێ، و پێدڤیا گوهۆرینا دیجیتالى شرۆڤە کرن، و چارەسەری پێشکێش کرن دا دلنیا ببن کو زمان ل سەرانسەرێ هەرێمێن کوردپەیڤین بەردەوام بیت.

رێورەسمێن کەلتووری : موزیک، هۆنەر، و ئەدەبیات

ئەڤ بۆنەیە هەروەسا پێشکێشکرنێن موزیکا کوردى یا راکێش ژى تێدا بوون، کو هونەرمەندێن زانکۆیا دهۆک و روانگە سەرپەرشتیا وان کر، کو جوانى و بەرخۆدانا میراتێ کەلتووری یێ کوردى پیرۆز دکەت. پشکداران پێشانگەهەکا کەلتووری و پیشەسازى ڤەکۆلان، کو تێدا:

• کەلوپەلێن کوردى یێن نەریتى
• ئەدەبیاتا کوردى یا دیرۆکى و هەڤچەرخ
• پێشکەڤتنێن دیجیتالى د پاراستنا زمانى دا

ئەڤ پێشانگەهە پەیوەندیا ناڤبەرا زمان، ناسنامە، و دەربرینا هونەرى دیار کر، کو گرنگیا بەردەوامیا کەلتووری بهێز دکەت.

پابەندبوونا زانکۆیا دهۆک بۆ زمان و پێشکەڤتنا دیجیتالى

وەک بەلگەیەک بۆ پابەندبوونا خۆ، زانکۆیا دهۆک خەلاتەک ژ دەزگەهێ روانگە وەرگرت، کو رۆلێ وێ یێ پێشەنگ د پێشکەڤتنا پەروەردا زمانێ کوردى و گوهۆرینا دیجیتالى دا نیاس دکەت. ئەڤە دگەل ئەرکێ ستراتیجى یێ بەرفرەهێ زانکۆیا دهۆک رێک دکەڤیت دا:

• ژیریا دەستکرد و ئامرازێن دیجیتالى د فێربوونا زمانى دا ئێکبخیت.
• دەستپێشخەریێن ڤەکۆلینێ یێن کو ل سەر میراتێ زمانى یێ کوردى تەرکیز دکەن بەرفرەهـ بکەت.
• بۆ پشکداربوونا کوردى د مۆدێلێن زمانى یێن ژیریا دەستکرد دا پارێزڤانى بکەت.

ب رێیا نویکرنا ئەکادیمى و ئێکخستنا تەکنۆلۆجى، زانکۆیا دهۆک دلنیا دبیت کو زمانێ کوردى هەم د چارچۆڤێن نەریتى و هەم یێن مۆدێرن دا گەشە دکەت.

گازیەکا ئێکگرتى بۆ چالاکیێ: پاراستنا کوردى بۆ نڤشێن پاشەرۆژێ

رۆژا جیهانى یا زمانێ دایکێ ل زانکۆیا دهۆک نە ب تنێ پیرۆزکرنەک بوو - بەلکو گازیەک بوو بۆ چالاکیێ بۆ سیاسەتدانەران، ئەکادیمیان، و قوتابیان دا:

• د چێکرنا ناڤەرۆکا دیجیتالى دا وەبەرهێنانێ بکەن دا نوینەراتیا کوردى د تەکنۆلۆجیێن ژیریا دەستکرد دا مسۆگەر بکەن.
• سیاسەتێن پەروەردا زمانى بهێز بکەن دا شارەزایا پرزمانى د دەزگەهێن ئەکادیمى دا پێش بێخن.
• هەڤکاریا جیهانى پێش بێخن دا خواندنێن کوردى د وارێن ئەکادیمى یێن ناڤدەولەتى دا بلند بکەن.

ب رێیا پەیوەندیا نەرینی دگەل نویکرنێ، زانکۆیا دهۆک بەردەوامە کو پێشەنگیا هەولان دکەت بۆ پاراستنا میراتێ زمانى یێ کوردى، و دلنیا دبیت کو نڤشێن پاشەرۆژێ زمانەکێ زیندى، پێشکەڤتى، و ل سەرانسەرێ جیهانێ ناسکرى وەردگرن.

📸 هەمی دیمەنێن بۆنەیێ ل ڤێرێ ببینە: [لینک داخل بکە]

📍 راگەهاندنا زانکۆیا دهۆک | ٢٣ـی شوباتا ٢٠٢٥ـێ 📝 

راپۆرت ژ لایێ: روندک فاضل عادل، فاطمە محمود على

 📸 وێنەگرتن ژ لایێ: محەمەد عەبدولکەریم تاهر