زانكۆیا دهۆك، ١٣ـی گولانا ٢٠٢٦ | نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ (UNPO)

وەك پشكەك ژ پێگیرییا وێ یا ستراتیژی بۆ پێشڤەبرنا دیالۆگا ئەكادیمی و ڤەكۆلینێن

سیاسی و ڕەخنەیی ل دۆر سیستەمێن حوكمڕانیێ، كۆلیژا زانستێن سیاسی ل زانكۆیا دهۆك

سمینارەكا ئەكادیمی یا تایبەتمەند ل ژێر ناڤونیشانێ "فیدرالیا نە هەڤشێوە: تیۆری

و پراکتیك (بەلجیكا، كەنەدا، و عێراق)" رێكخست كو ژ لایێ چاڤدێر و ڤەكۆلەرێ سیاسی

بەرێز یوسف سەبری حیفزولڵا ڤە هاتە پێشكێشكرن.

سمینار ل سەنتەرێ قوتابیان ل زانكۆیا دهۆك بڕێڤەچوو و ئەڤێن ل خوارێ تێدا

ئامادەبوون:

- دكتۆر هەوار خەلیل تاهر، ڕاگرێ كۆلیژا زانستێن سیاسی

- هژمارەكا ڕاگرێن كۆلیژان و ستافێ ئەكادیمی

- ڤەكۆلەر و قوتابی ژ پشك و تایبەتمەندیێن جودا

ڤەدیتنا فیدرالیزمێ ب ڕێكا مۆدێلێن ناڤدەولەتی یێن بەراوردكاری

سمینارێ تیشك ئێخستە سەر چەمكێ فیدرالیا نە هەڤشێوە ب ڕێكا شڕۆڤەكرنا بەراوردكاری

بۆ سیستەمێن حوكمڕانیێ ل ڤان وەلاتان:

- بەلجیكا

- كەنەدا

- عێراق

بابەتێ پێشكێشكری ئەڤ چەندە دیار كر كو چەوا سیستەمێن فیدرالی ل دویڤ ڕاستییێن

مێژوویی و دەستووری و جوگرافی و جڤاكی جوداهی دناڤبەرا وان دا هەیە، ل گەل

تەكەزكرن ل سەر رۆلێ فیدرالیزمێ د برێڤەبرنا فرەڕەنگیێ و هەڤسەنگیا دەستهەڵاتێ

دناڤبەرا حوكمەتێن ناڤەندی و قەوارەیێن هەرێمی دا.

بنەمایێن مێژوویی و تیۆری یێن فیدرالیزمێ

د دەمێ سمینارێ دا، یوسف سەبری حیفزولڵا ئاشكرا كر كو رەگ و ڕیشەیێن فیدرالیزمێ

ڤەدگەڕن بۆ چەرخێن سێیێ و چوارێ بەری زایینی، كو ل وی سەردەمی چەندین شێوازێن

جودا یێن حوكمڕانیێ نێزیكی كۆنفیدڕالی و فیدرالیێ د شارستانیەتێن جودا دا

سەرهەلدابوون، هەروەسا دیار كر كو تیۆریێن سەردەمیانە یێن فیدرالیزمێ د

ماوەیێ دوو سەدەیێن بۆری دا ب ڕێكا ڤەكۆلینێن سیاسی و فەلسەفی گەشەكرنەكا

بەرچاڤ بخۆڤەدیتیە.

سمینارێ سێ بنەمایێن سەرەكی یێن سیستەمێن فیدرالی دەستنیشان كرن كو ئەڤەنە:

- ئێكگرتن (یەكرێزی)

- سەربەخۆیی (خۆڤەبرێڤەبرن)

- پشكداریكرن (حوكمڕانیا هەڤپشك)

زێدەباری ڤێ چەندێ، پێشكێشكاری باس ل دوو رەهەندێن سەرەكی یێن دەولەتێن فیدرالی كر

كو ئەڤەنە:

- ڕەهەندێ جوگرافی: كو گرێدایە ب هژمار و پێكهاتەیا هەرێمی یا یەكەیێن فیدرالی ڤە

- ڕەهەندێ جڤاكی: كو گرێدایە ب جڤاكێن ئێكپێكهاتە و فرەپێكهاتە و داینامیكیيەتا

وان یا سیاسی ڤە

قوتابخانەیێن لیبرالی و كەتوارگەرایی (واقیعی) یێن فیدرالیزمێ

هەروەسا وانەیێ ل دۆر دوو قوتابخانەیێن هزری یێن سەرەكی د بیاڤێ ڤەكۆلینێن فیدرالیێ

دا باس كر كو ئەڤەنە:

- قوتابخانەیا لیبرالی (یاسایی)، كو تەركیزێ دئێخیتە سەر چارچۆڤەیێن دەستووری و

پێكهاتەیێن فەرمی یێن یاسایی

- قوتابخانەیا كەتوارگەرایی (جڤاكی-سیاسی)، كو ل سەر فشارێن سیاسی و

داینامیكییەتا جڤاكی و بجهئینانا پراكتیكی یا سیستەمێن فیدرالی

ڤەدكۆلیت

گەنگەشەیێ تیشك ئێخستە سەر وێ یەكێ كو چەوا سیستەمێن فیدرالی یێن سەردەم نە ب تنێ ب

ڕێكا دەقێن دەستووری پێكدهێن بەلكو ژ ڕاستییێن سیاسی و فرەڕەنگییا جڤاكی و

نەرماتییا دامەزراوەیی ژی دهێنە داڕێژتن.

فیدرالیزم ل عێراقێ و هەرێما كوردستانێ

سمینارێ گرنگیەكا تایبەت دا پێشكەڤتنا فیدرالیزمێ ل عێراقێ، و باس ل ڤان خالان

كر:

- هەلبژارتنا سیستەمێ فیدرالی ل ژێر بڕیارا ژمارە ٢٢ (بڕگا ٢) ل ٤ـی چرییا ئێكێ

یا سالا ١٩٩٢ـێ

- یاسایا بنچینەیی یا فیدرالیا كوردستانێ ل سالا ١٩٧٤ـێ

- وەرچەرخانێن سیاسی یێن پشتی ٩ـی نیسانا سالا ٢٠٠٣ـێ و پێشهاتێن ل دویڤ دا ل ژێر

چارچۆڤەیێن ناڤدەولەتی

كۆمبوونێ جەخت ل سەر گرنگیا دیالۆگا دەستووری و چاكسازیا حوكمڕانیێ و پشكداریا

سیاسی كر بۆ بهێزكرنا سەقامگیری و پێكڤەژیانێ دناڤ جڤاكێن فرەڕەنگ دا.

پێشخستنا دیالۆگا ئەكادیمی و ڤەكۆلینێن سیاسی یێن ڕەخنەیی

ل دویماهییا سمینارێ، دەلیڤە بۆ گەنگەشەكا ڤەكری هاتە ڕەخساندن كو تێدا قوتابی و

ئەكادیمیان بیروبۆچوون و پرسیارێن خۆ ل دۆر مۆدێلێن حوكمڕانیا فیدرالی و

كاریگەریا وان یا پراكتیكی ل سەر دەولەتێن هەڤچەرخ ئالۆگۆڕ كرن.

وەك ڕێزگرتنەك بۆ پشكدارییا وی، ڕاگرێ كۆلیژا زانستێن سیاسی خەلاتەكێ ڕێزلێنانێ

پێشكێشی بەڕێز یوسف سەبری حیفزولڵا كر.

ئەڤ سمینارە ڕەنگڤەدەرا پەیاما بەرفرەهتر یا زانكۆیا دهۆكێ یە بۆ:

- هاندانا گۆتارا ئەكادیمی یا ڕەخنەیی

- گرێدانا قوتابیان ب گەنگەشەیێن سیاسی یێن هەڤچەرخ یێن هەرێمی و جیهانی ڤە

ب ڕێكا ڤان جۆرە دەستپێشخەریان، زانكۆیا دهۆك بەردەوامە ل سەر بهێزكرنا رۆلێ خۆ

وەك سەنتەرەك بۆ نایابییا ئەكادیمی و دیالۆگا هزرڤانی و گەنگەشەكرنا سیاسەتێن ل

سەر بنەمایێ ڤەكۆلینان.

ڤێرە كلیك بكە بۆ دیتنا وێنەیان

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ، ١٣ـی گولانا ٢٠٢٦ـێ
ڕاپۆرت ژ لایێ: بارین محەمەد ئەحمەد
وێنەگرتن: محەمەد ع. تاهر

پەیڤێن سەرەكی: سمینارا زانستێن سیاسی ل زانكۆیا دهۆك، فیدرالیا نە

هەڤشێوە ل عێراقێ، ڤەكۆلینێن بەراوردكاری یێن فیدرالی ل زانكۆیا دهۆك،

ڤەكۆلینێن حوكمڕانی و دەستووری ل كوردستانێ، ڤەكۆلینێن سیاسی ل زانكۆیا

دهۆك.