پوختە (Overview)

تیما قارەمانێن ئاڤێ (Aqua Heroes)، کو تیمەکا خودان حەز و هیڤیە ژ چار قوتابیێن زانکۆیا دهۆکێ، ب هەڤکاری دگەل رێکخراوا یونسێف (UNICEF)، بەشداربوون د پڕۆژێ ڤەکۆلینا کرداری یا کرداری (PAR) و رابوون ب ئەنجامدا ڤەکۆلینێ ل سەر کـارتێکرنا تانکێن عەمبارکرنا ئاڤێ یێن مالان ل سەر کوالیتیا ئاڤێ و ساخلەمیا گشتی ل باژێرێ دهۆکێ.

ئارمانجا مە دیارکرنا ئەگەرێن سەرەکی یێن پیسبوونا ئاڤێ، تێگەهشتن ل سەر رەفتارێن جڤاکی(چەوانیا سەرەدەرکرنا خەلکی دگەل تانکێن ئاڤێ ژ شیشتن و سەخبیریکرن و هەتا گهورینا تانکان)، و پێشکێشکرنا چارەسەریێن زانستی و پراکتیکی بوو بۆ کێمکرنا مەترسیێن ساخلەمیێ یێن کو ژبەر عەمبارکرنا نەدروست یا ئاڤێ پەیدا دبن.

کارێن مە ئەنجامداین (What We Did)

* ئەنجامدانا خواندنەکا مەیدانی یا گشتگیر کو ٢٢٢ مالان پێکدهات .

* ئەنجامدانا ١٥ هه‌ڤپەیڤینان دگەل سەرپەرشتێن خێزانان.

* گرێدانا ٦ کۆمۆنێن گەنگەشەیێ (Focus Groups) ل جهێن گشتی.

* بەلاڤکرنا ١٢١ ڕاپرسیێن ئۆنلاین کو گەنج، خێزان، فەرمانبەران.

* سەرەدانێن مه‌یدانی بۆ وێستگەهێن دابینکرنا ئاڤێ و کارگەهێن دروستکرنا تانکان.

* پشکنینکرنا کوالیتیا ئاڤێ ب رێکا تێستێن (رێژەیا ترشاتیێ pH و کوما گشتی یا خویێن حەلیای د ئاڤێ دا TDS) ل چەندین مالێن دەستنیشانکری.

دەرئەنجامێن سەرەکی (Key Findings)

• ٦٤ مالان چ جاران تانکێن خۆ یێن ئاڤێ پاقژ نەکربوون.
• زێدەتر ژ ٧٥٪ ژ تانکێن مالان ل بەر تیشکا رۆژێ دا بوون.
• ١٦٧ خێزانان گازندە ژ کێشەیێن ئاڤێ دکر وەک (شێلیبوون، بێهن، تاما خراب، کەڤز).
• ٤٧ خێزانان تووشی کێشەیێن ساخلەمیێ یێن گرێدای ب پیسبوونا ئاڤێ ببوون، وەک:

* ئێش و ئاریشەیێن گەدەی .

* وەرینی پرچێ.

* هەستیاری (حساسي) یا پیستی.

* ئاریشەیێن گولچیسکان .

• ڕێژەیا ترشاتیێ pH د ناڤبەرا 6.0 بۆ 7.3دا بوو (تێکڕا: 6.53).
• ڕێژەیا TDSد ناڤبەرا ( 139 mg/L) بو ( 220 mg/L) ب تێکرا ( 175 mg/L).
• تنێ 24% ژ مالان پشکنین بۆ ئاڤا خۆ کربوو.
• 91% یا پشکداران حەزا خۆ دیارکر بۆ فێربوونا چەوانیا چارەسەرکرن و پاراستنا ئاڤێ.

ڕاسپاردەیێن تیمێ (Team Recommendations)

* یاسا و چاڤدێریا حوکمەتی ل سەپاندنا ستانداردان، د پشکنینکرنا کارگەهێن دروستکرنا تانکێن ئاڤێ ، و دابینکرنا کۆنترۆلا جۆری.

* رەشەمبیرکرنا خەلکی ل سەر رێکێن ساخلەم یێن عەمبارکرن و پاقژکرنا تانکان.

* پشکنینا ئاڤا ناڤمالا و بەلاڤکرنا (کتێن) پشکنینێ یێن ئەرزان ل سەر خەلکی.

* چاککرنا ژێرخانا تۆڕێن ئاڤەڕۆیان و هاندانا دانانا پێوەرێن ئاڤێ.

* هەماهەنگی: ئاڤاکرنا هەڤکاریێ د ناڤبەرا کەرتێن ساخلەمیێ، شارەوانیێ، و زانکۆیێ دا.

دەرئەنجام (Conclusion)

هەر چەندە ئاڤا شارەوانیا دهۆکێ ب گشتی یا پاقژە، بەلێ پیسبوون گەلەک جاران د ناڤ مالان دا پەیدا دبیت ژبەر تانکێن نەپاقژ، بێ سەرپۆش، یان یێن دروستکری ژ ماددەیێن خراب. ئەڤ رەوشا نوکە کارتێکرنێ ل سەر ساخلەمیێ دکەت.

بەلێ، ئامادەییا بهێز یا جڤاکی بۆ فێربوون و پەیڕەوکرنا رێکێن ساخلەمتر هیڤیەکا مەزن ددەت. ب ڕێکا گرێدانا پەروەردێ، یاسایان، و داهێنانێ، دهۆک دشێت ببیتە پێشەنگ د دابینکرنا ئاڤەکا پاقژ بۆ هەر مالەکێ.

ئەندامێن تیمێ (Team Members)

* ئەسماء کەریم مستەفا (سەرپەرشتا تیمێ)

* جەنان سەباح ئەحمەد

* هێلین عیسا فەتاح

* ئیمان ئیبراهیم حەسەن

* سەرپەرشت: د. شەوکەت ئەحمەد کۆچەری

پەیامەکا هاندەر ژ لایێ سەرپەرشتا تیمێ ڤە

"ئەم تنێ کۆمکەرێن داتایان نەبووین، بەلکو داهێنەرێن گوهۆڕینێ بووین. تیما مە Aqua Heroes ل دەرڤەی سنورێن ڤەکۆلینێ کارکر. مە کەمپینەکا هۆشیاریێ ل سەر ئاستێ باژێڕی دەستپێکر بۆ هوشیارکرنا خێزانان، سەرەدانا کارگەهێن تانکان، و کۆمبوون دگەل خودان بڕیاران. مە نیشا خەڵکی دا کا چەوان و کەنگی تانکیێن خۆ پاقژ کەن. و د ئەنجام دا گوهۆڕینەکا ڕاستەقینە؛ چەندین خێزانان تانکێن خۆ پاقژ کرن و تەنانەت هندەکان گوهۆڕین ژی بو جورێن تانکێن ئاڤێ یێن ساخلەمتر.

ل ڤێرە ژی نەوەستیاین، مە رەفتارێن نەیاسایی د دروستکرنا تانکێن ئاڤێ دا ئاشکرا کرن و مە دەرئەنجام گەهاندنە لایەنێن پەیوەندیدار. ڕاگەیاندنێ پشتەڤانیا مە کر، و بڕیار هاتنە دان. ئەم تنێ قوتابی نینین، ئەم سەرکردەیێن گانجانە و مە سەلماند گوهۆڕینا ڕاستەقینە دشێت ژ تشتەکێ سادە وەک تانکەکێ ئاڤێ دەستپێبکەت."

> (ئەسماء کەریم، سەرپەرشتا تیمێ | Aqua Heroes)