پوختە (Overview)

تیمەکا قوتابیان ژ زانکۆیا دهۆکێ، ب هەڤکاری دگەل یونسێف و بن چاودێریا د. بەهزاد محەمەد خالید، پڕۆژەکێ PAR ئەنجامدا بۆ بەرسڤدان ل سەر لافاو و داخورانا ئاخێ، ب تەرکێشکرن ل سەر دەڤەرا ڕووبارێ هشکەرو. ئارمانجا خواندنێ هەڵسەنگاندنا مەترسیێن لافاوێ، شیکارکرنا ئەگەران، و پێشنیارکرنا ستراتیژیێن پاراستنێ یێن بەردەوام بوو.

کارێن هاتیە ئەنجامدان (What We Did)

* سەرهەدانێن مەیدانی بۆ ئەو مالێن کو ژبەر لافاوێ زیان لێ کەفتی.

* ئەنجامدانا ڕاپرسیان دگەل ئاکنجی، بەرپرس، و شارەزایان.

* شیکارکرنا داتایێن بارانبارینێ (٢٠٢١-٢٠٢٣) ژ ٥ وێستگەهێن کەشوهەوایی.

* بەکارهێنانا نەخشەسازیێ ب ڕێکا GISبۆ دەستنیشانکرنا دەڤەرێن د بن مەترسیێ دا.

* ئەنجامدانا هه‌ڤپەیڤینێن جڤاکی بۆ کۆمکرنا ئەزموون و چارەسەریێن لۆکالی.

دەرئەنجامێن سەرەکی (Key Findings)

* ٨٢٪ ژ ئاکنجیان ڕووبڕووی کـارتێکرنا لافاو یان داخورانێ ببوون.

* ٩٦٪ لافاوێ وەک کێشەیەکا مەزن یا جڤاکی دبینن.

* ئەگەرێن سەرەکی: ڕێڤەبرنا خراب یا عەردی (٦٥٪)، بارانبارینا دژوار، و گوهۆڕینا کەشوهەوایی.

* ٦٣.٤٪ ژ ڕووبەرێ دهۆکێ د بن مەترسیا لافاوێ یا بەرز یان گەلەک بەرز دایە.

* ڕێژەیا بارانێ ب شێوەیەکێ تیژ بلندبوویە (٢٠٢٣: 150ملم د ٢٤ دەمژمێران دا).

* هۆشیاریا پێشوەختە یا کێم هەیە: تنێ ٢٨٪ پشکداری د بزاڤێن ڕێگریێ دا کربوو.

* چارەسەریێن پەسندکری: چاندنا دار و ڕووەکان (١٩٪)، ئاڤاکرنا دیوارێن ڕاگر (١٣٪)، و جێگیرکرنا لێژاییان (١٠٪).

ڕاسپاردەیێن تیمێ (Team Recommendations)

* چارەسەریێن سروشتی چاندنا ڕووەکان ل سەر درێژاهیا ڕووباری بۆ جێگیرکرنا ئاخێ و کێمکرنا داخورانێ.

* ڕێکارێن بونیادی: ئاڤاکرنا دیوارێن ڕاگر، سیستەمێن کۆمکرنا ئاڤا بارانێ، و حەوزێن ڕاگرتنا لافاوێ.

* پشکداریا جڤاکی: دەستپێکرنا کەمپینێن پەروەردەیی؛ ٩٣٪ ئامادەنە پشکداریێ بکەن.

* حوکمەت و سیاسەت: باشکرنا ژێرخانێ، جێبەجێکرنا یاسایێن بەکارهێنانا عەردی، و قەرەبووکردنا زیانپێکەفتیێن لافاوێ.

* بەکارهێنانا تەکنۆلۆژیایێ: بەردەوامبوونا نەخشەسازیێ ب GIS و چاودێریا بارانێ بۆ پێشبینیـکرنا باشتر.

دەرئەنجام (Conclusion)

لافاو و داخوران مەترسیێن مەزنن ل دهۆکێ، کو ژبەر ئەگەرێن سروشتی و مرۆڤی پەیدا دبن. هەر چەندە هۆشیاری هەیە، بەلێ کریار د سنووردارن. گرێدانا ژێرخانا کەسک، پەروەردەکرنا گشتی، و چاکسازیا یاسایی پێدڤیـە بۆ پاراستنا جڤاکان و ئاڤاکرنا خۆڕاگریەکا درێژخایەن.