دهۆك، ٢٧ـی شوباتا ٢٠٢٥ - زانكۆیا دهۆك پابەندبوونا خۆ ب ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ، پاراستنا دیرۆکی، و پارێزڤانیا مافێن مرۆڤی دووپات کر ب رێکخستنا پانێلەکێ ئەکادیمی یێ پایەبەرز بۆ بیرئینانا ٣٧ ساڵێن پشتی جینۆسایدا ئەنفالێ. ئەڤ بۆنەیە ژ لایێ سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ، چاپتەرێ زانكۆیا دهۆك یێ کۆمەلا کیمیایی یا ئەمریکی (ACS) - ، و سەنتەرێ بێشکچی بۆ ڤەکۆلینێن مرۆڤایەتی هاتە رێکخستن، و بکارئینانا چەکێن کیمیایی، دادپەروەریا یاسایی، و کارتێکرنا درێژخایەن ل سەر جڤاکێن کوردی ڤەکۆلاند.

پانێلێ ئەکادیمی ل سەنتەرێ کۆنفرانسان یێ زانكۆیا دهۆك (UNCC) برێڤەچوو، پسپۆرێن یاسایی، ڤەکۆلەر، و قوتابیێن دەرچووی کۆمڤەکرن دا کو رەهەندێن دیرۆکی، زانستی، و یاسایی یێن ئێک ژ تاریترین پشكێن دیرۆکا کوردی گەنگەشە بکەن.

تێڕوانینێن ئەکادیمی ل سەر ئەنفالێ: جینۆساید، شەڕێ کیمیایی، و دادپەروەری

جینۆسایدا کەمپینا ئەنفالێ، ژ لایێ رژێما بەعس ڤە هاتبوو پلانکرن، بوو ئەگەرێ توناکرنا سیستەماتیک و ئاوارەکرنا هەزاران وەلاتیێن سیڤیل یێن کورد. ئەڤ بیرئینانە دیتنا ستراتیژی یا زانكۆیا دهۆك د پێشڤەبرنا ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ، ڤەکۆلینێن فۆرێنسیک، و پارێزڤانیا مافێن مرۆڤی یێن ناڤدەولەتی رەنگڤەددەت، و دلنیایێ ددەت کو مێراتا ئەنفالێ وەک چەقا سەرەکی یا گۆتارا ئەکادیمی دمینیت.

گەنگەشێن سەرەکی یێن پانێلی

🔹 پاراستنا بیرهاتنا دیرۆکی – پەیڤێن دەستپێکێ ژ لایێ د. داود سلێمان ئەتروشی

د. داود سلێمان ئەتروشی، سەرۆکێ زانكۆیا دهۆك، جەختکر ل سەر گرنگیا بیرهاتنا دیرۆکی وەک بنگەهەک بۆ دادپەروەری و لێبوریێ:

"ل زانكۆیا دهۆك، ئەم پابەندین ب دلنیاکرنا کو بیرهاتنێن قوربانیێن ئەنفالێ زیندی بمینن—نە ب تنێ وەک رێزگرتنەک بۆ وان یێن کو ئێش کێشاین بەلکو وەک بەرپرسیاریەکا ئەخلاقی و ئەکادیمی بۆ پەروەردەکرنا نڤشێن داهاتی."

وی هەروەسا تێکەلکرنا ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ د چارچۆڤێ ئەکادیمی یێ زانكۆیا دهۆك دا دیارکر، و رۆلێ زانکۆیێ وەک پێشەنگەکێ هەرێمی د ڤەکۆلینێن ناکۆکیان، ڤەکۆلینێن مافێن مرۆڤی، و دەستپێشخەریێن دادپەروەریا پشتی-جینۆسایدێ دا بهێزکر.

بکارئینانا ستراتیجی یا چەکێن کیمیایی د ئەنفالێ دا – تێگەهشتنێن ژ د. سەلیم جاسم حاجی

د. سەلیم جاسم حاجی، رێڤەبەرێ سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ، شرۆڤەیەکا بەرفرەهـ یا کەمپینا شەڕێ کیمیایی د ماوێ ئەنفالێ دا پێشکێشکر، و مۆتیڤاسیۆنێن تەکتیکی و سیاسی یێن پشت ڤان هێرشان روونکرن.

وی هویرکاری ل سەر چەوانیا بکارئینانا گازا خەردەل و ئەکتەرێن ژناڤبرنێ ب شێوەیەکێ سیستەماتیک بۆ وێرانکرنا گوندێن کوردی دان، کو بوونە ئەگەرێ قوربانیێن بکۆم و زیانێن ژینگەهی یێن نەچارەسەرکرنی.

"ئەنفال نە ب تنێ ئۆپەراسیۆنەکا لەشکەری بوو؛ کریارەکا ژیرانە یا قرکرنێ بوو کو ئارمانجا وێ ژێبرنا ناسناما کوردی بوو،" د. جاسم دیارکر.

چارچۆڤێ یاسایی: سزادانا تاوانباران – پارێزەر محەمەد سالح ئامێدی

پسپۆرێ یاسایی محەمەد سالح ئامێدی پۆلێنکرنا دادگەهی یا ئەنفالێ د بن یاسایا ناڤدەولەتی دا ڤەکۆلا، و ئەڤ خالێن گرنگ دیارکرن:

• ناسینا ئەنفالێ وەک تاوانا شەڕی و تاوانا دژی مرۆڤایەتیێ ژلایێ دادگەها بلند یا عیراقی.
• رۆلێ بەلگەکرنا یاسایی د بدەستڤەئینانا سزایان بۆ تاوانێن پەیوەندیدار ب چەکێن کیمیایی.
• پێدڤیا کار و خەباتا یاسایی یا بەردەوام بۆ دلنیابوون ژ دادپەروەری، ناسین، و قەرەبووکرنا بازماندەیێن ئەنفالێ.

وی هاندانا خێزانێن زیانڤێکەڤتی کر کو رێڕەوێن یاسایی یێن ناڤدەولەتی بشویندانێ بکەن بۆ هێلانا دۆزا ئەنفالێ دیار د گۆتارا مافێن مرۆڤی یا جیهانی دا.

ئەنجامێن ژینگەهی و تەندروستی: کەیسا گوندێ برجینی – بەڕێز ئاراس کوردۆ برجینی

ڤەکۆلەرێ ژینگەهی ئاراس کوردۆ برجینی خواندنەكا کەیسی ل سەر گوندێ برجینی پێشکێشکر، و هویرکاریێن ئەنجامێن درێژخایەن یێن بەرکەڤتنا ب چەکێن کیمیایی دان، ژ وان:

☣️ زێدەبوونا رێژا شێرپەنجێ و نەساخیێن بۆماهی د ناڤ بازماندەیان دا.

☣️ پیسبوونا ئاخ و ئاڤێ، کو ئەردێ چاندنێ یێ نەبکارهاتی هێلایە.

☣️ وێرانکرنا ئابووری یا جڤاکێن گوندی یێن زیانڤێکەفتی.

ڤەکۆلینا وی جەخت ل سەر پێدڤیا لەز یا پرۆگرامێن ژنویڤەئاڤاکرنا ژینگەهی و پشتەڤانیا پزیشکی یا درێژخایەن بۆ جڤاکێن زیانڤێکەفتی کر.

تێگەهشتنا چەکێن کیمیایی: پێشکێشکرنا دەرچوویا زانكۆیا دهۆك ئەسما کەریم مستەفا

دەرچوویا زانكۆیا دهۆك ئەسما کەریم مستەفا پێشکێشکرنەکا تێگەهشتنێ ل سەر پێکهاتا کیمیایی، رێکێن بکارئینانێ، و کارتێکرنێن تەندروستی یێن بەردەوام یێن چەکێن بکارهاتی د ئەنفالێ دا پێشکێشکر.

دانیشتنا وێ دۆکیومێنتاریەک ب رویدانێن بازماندەیان و ڤیدیۆیێن ئەرشیڤی ناڤدگرت، کو بیرئینانەکا بهێز یا هۆڤیتی یێن هاتینە ئەنجامدان و کارتێکرنا وان یا بەردەوام دابینکر.

پابەندبوونا زانكۆیا دهۆك ب ڤەکۆلینا جینۆسایدێ و پارێزڤانیا مافێن مرۆڤی

ئەڤ بیرئینانە دگەل ستراتجژیا درێژخایەن یا زانكۆیا دهۆك بۆ دیارکرنا خۆ وەک ناڤەندەکا هەرێمی بۆ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ، پەروەردەیا مافێن مرۆڤی، و ڤەکۆلینا یاسایا ناڤدەولەتی دگونجیت. زانکۆ بەردەوامە ل سەر بەرفرەهکرنا دەستپێشخەریێن خۆ یێن ئەکادیمی و سیاسەتداڕێژتن، ب فۆکوسەک ل سەر:

• لێبوری و دادپەروەریا پشتی-جینۆسایدێ – پەرەپێدانا چارچۆڤان بۆ پشتەڤانیا بازماندەیان و دادپەروەریا گوهازتی.
• ڤەکۆلینێن فۆرێنسیک ل سەر تاوانێن شەڕی – پێشڤەبرنا بەلگەکرنا زانستی یا بەلگەیێن جینۆسایدێ.
• ئەرشیڤکرنا دیجیتال و رویدانێن بازماندەیان – پاراستنا دیرۆکا کوردی ب رێیا ڤەکۆلین و پلاتفۆرمێن دیجیتالی.
• پەرەپێدانا سیاسەتێن مافێن مرۆڤی – پشكداریكرن دگەل رێکخراوێن ناڤدەولەتی بۆ پارێزڤانیکرن ل سەر پاراستنێن یاسایی.

ب پەرەپێدانا هەڤکاریێن ئەکادیمی یێن جیهانی، زانكۆیا دهۆك دلنیایێ ددەت کو دەرسێن ئەنفالێ د ناڤەندا گەنگەشێن هەڤچەرخ ل سەر پێشگرتنا جینۆسایدێ و دادپەروەریا گوهازتی دا دمینن.

پشكداریكرنا جڤاکێ  جیهانی د هوشیاریا جینۆسایدێ دا

بۆنەیە ب گەنگەشەیەکا کارلێککەر یا پانێلی دویماهیک هات، کو د وێ دا زانا و ئامادەبووی رێکێن تێکەلکرنا پەروەردەیا جینۆسایدێ د بەرنامێن زانکۆیێ دا و باشترکرنا هوشیاریا جیهانی ب رێیا هەڤپەیمانیێن ئەکادیمی گەنگەشەکرن.

ب رێیا دەستپێشخەریێن ب ڤی رەنگی، زانكۆیا دهۆك بەردەوامە ل سەر پەرەپێدانا تێگەهشتنەکا کویرتر یا هۆڤیتیێن دیرۆکی، پارێزڤانیکرن ل سەر دادپەروەریا ناڤدەولەتی، و بهێزکرنا نڤشێ داهاتی یێ زانایان بۆ پشكداریكرن د خەباتا جیهانی دژی جینۆساید و پێشێلکرنێن مافێن مرۆڤی.

📢 بۆ زانیاریێن زێدەتر ل سەر ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ و دەستپێشخەریێن مافێن مرۆڤی یێن زانكۆیا دهۆك، سەرەدانا سەنەرێ ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ بکەن.

📍 راگەهاندنا زانكۆیا دهۆك | ٢٧ـی شوباتا ٢٠٢٥ 

• راپۆرت ژ لایێ: نیبار حاجی حسێن
• وێنەگرتن ژ لایێ: محەمەد عەبدولکەریم تاهر

🔎 پەیڤێن سەرەکی یێن SEO 

• بیرئینانا جینۆسایدا ئەنفالێ 
• ڤەکۆلینێن جینۆسایدێ یێن زانكۆیا دهۆك 
• کارتێکرنا چەکێن کیمیایی ل سەر کوردان 
• مافێن مرۆڤی و دادپەروەریا جینۆسایدێ 
• ڤەکۆلینێن ئەکادیمی ل سەر دیرۆکا کوردی 
• تاوانێن شەڕی و ڤەکۆلینێن فۆرێنسیک 
• دادپەروەریا گوهازتی ل کوردستانێ
•  بەلگەکرنا یاسایی یا جینۆسایدێ