باکۆ، ئازەربایجان، ٢٠ـی گولانا ٢٠٢٦ـێ |

نڤیسینگەها ڕاگەهاندنا زانکۆیێ (UNPO) —

ژ بۆ بهێزکرنا پێگەهێ خۆ یێ ناڤدەولەتی د بوارێن پلاندانانا شارسازی، پەرەپێدانا

بەردەوام، و ڤەکۆلینێن ڤەژاندنا پشتی ململانێیان دا، زانکۆیا دهۆک (UOD)، ب ڕێیا

کۆلیژا پلانسازیا شار و هەرێمان، پشکداریێ د سێزدەهەمین کۆڕبەندێ جیهانی یێ شارسازیێ

(WUF١٣) دا دکەت ل باکۆ، ئازەربایجان، کو هاتیە رێکخستن ژ لایێ بەرنامێ هابیتات یێ نەتەوەیێن ئێکگرتی، ب پشکداریا کارا یا دکتۆرە لەیلا

محەمەد ڕەسول، ڕاگرا کۆلیژا پلانسازیا باژێڕ و هەرێمان.

ئەڤ کۆڕبەندە ل ژێر درووشمێ جیهانی "ئاکنجیکرنا جیهانێ: باژێڕ و جڤاکێن ئارام و

خۆڕاگر" دهێتە سازکرن، و زانکۆیێن پێشەنگ، ئاژانسێن نەتەوەیێن ئێکگرتی

داڕێژەرێن سیاسەتان، ڤەکۆلەر، و شارەزایێن پەرەپێدانا باژێڕڤانی ژ پتر

ژ ١٠٠ وەڵاتێن جیهانێ لێک کۆم دکەت، ژ بۆ چارەسەرکرنا ئاستەنگێن گرنگ یێن گرێدایی

ب ئاکنجیبوونێ، ئاوارەبوونێ، خۆڕاگرییا سەقا و کەش و هەوای، و حوکمڕانیا شارسازی یا گشتگیر.

وەکو پشکەک ژ کارنامەیا ناڤدەولەتی یا کۆڕبەندی، دکتۆرە لەیلا پشکداریێ د سێ

ڕوینشتنێن گرنگ یێن ئەکادیمی و سیاسەت-داڕێژتنێ دا دکەت، د ڕۆژێن ١٨، ١٩

و ٢٠ـی گولانێ دا، کو نوونەراتیا زانکۆیا دهۆک دکەت د دانوستاندنێن گرێدایی ب

حوکمڕانییا ئەردی، ڤەژاندنا ئاکنجیبوونێ، خۆڕاگریا باژێڕڤانی، و پلانسازیا ل

سەر بنەمایێ جڤاکی. ئەڤ پشکداریە دیتنا ستراتیژی یا زانکۆیا دهۆک دیار دکەت د

گرێدانا شارەزایێن خۆجهی ب پلاتفۆرمێن جیهانی ڤە ژ بۆ پەیداکرنا چارەسەریێن ل

سەر بنەمایێ بەلگەيان بۆ ژینگەهێن باژێڕڤانی یێن کو ب لەز دهێنە گۆهڕین.

د ناڤ دیارترین ڕوینشتنان دا، چالاکیا ئاست بڵند یا ب ناڤێ "ڕێڕەوێن حوکمڕانییا

ئەردی بەرەڤ ئاکنجیبوونا گونجای، گۆهڕینا ئاکنجیگەهێن نەفەرمی و ڤەژاندنا ژ

قەیرانان د ڕۆژهەڵاتا ناڤەڕاست دا" هەیە، کو ژ لایێ (UN-Habitat)، هابیتات یا نەتەوەیێن

ئێکگرتی، دەستپێشخەریا ئەردێ عەرەبی، و پەیمانگەها ڕاهێنان و

ڤەکۆلینێن شارسازی یا میسرێ (UTI) ڤە هاتییە ڕێکخستن. ئەڤ ڕوینشتنە باس ل

ئەزمۆنێن هەرێمی دکەت د بوارێ مافێن ئاکنجیبوونێ، کارگێڕیا ئەردی، گۆهڕینا

ئاکنجیگەهێن نەفەرمی، و ڤەژاندنا باژێڕڤانی یا پشتی ململانێان د ناڤ وەڵاتان دا

ژ وان ژی عیراق، ئوردن، لوبنان، فەلەستین، بەحرەین، عومان، و عەرەبستانا سعوودی.

د ڤێ کۆڕبەندی دا، دکتۆرە لەیلا پشکداریێ د پانێلێ "میکانیزمێن حوکمڕانیا ئەردی د

ڕەوشێن پشتی قەیرانان" دا دکەت، ب تەکەزکرن ل سەر ئەزمۆنێن عیراقێ د چارەسەرکرنا

کێشەیێن ئەردی، ڤەگەڕاندنا مولکی، ئاستەنگێن ئاکنجیبوونێ یێن گرێدایی ئاوارەبوونێ،

و ئاڤاکرنا ئاشتیێ ب ڕێیا چوارچۆڤەیێن حوکمڕانیا باژێڕڤانی یا گشتگیر. پشکداریا

وێ گرنگیا زێدەبووی یا شارەزاییا ئەکادیمی یا زانکۆیا دهۆک دیار دکەت د

پشتەڤانیکرنا دیالۆگا سیاسەتان ل سەر ڤەژاندنا باژێڕڤانی و ئاڤادانکرنا

دۆمدار.

د چوارچۆڤێ کارنامەیا دوهی دا، دکتۆرە لەیلا پێشکێشکرنەک ئەنجامدا

د ڕوینشتنەکا دیار دا ب ناڤێ: "ژ پەناگەهێ بۆ سیستەمان: دووبارە هزرکرن

د ئاکنجیکرنا ئاوارەیان دا ل هەرێما کوردستانا عیراقێ. ئەڤ ڕوینشتنە، کو ب هەڤکاری

دگەل هابیتات یا نەتەوەیێن ئێکگرتی (UN-Habitat) هاتبوو سازکرن، باس ل قۆناغا

هەستیار یا ڤەگۆهاستنێ ژ پەناگەهێن کاتی یێن هەوارهاتنێ بۆ چوارچۆڤەیێن

ئاکنجیکرنا دۆمدار و دۆمدرێژ بۆ ئاوارەیێن ناڤخۆیی ل هەرێمێ کر.

زێدەباری ڤێ چەندێ، دکتۆرە لەیلا پشکداریێ د چالاکیا ناڤدەولەتی یا "سینەمایا

شارسازی" دا دکەت کو ژ لایێ زانکۆیا تەکنیکی یا بەرلینێ (TU Berlin) و

هەڤپشکێن ڤەکۆلینێن جیهانی ڤە هاتیە ڕێکخستن. ئەڤ چالاکیە باس ل بابەتێن

شارسازیا تەکتیکی، بەرهەمئینانا هەڤپشک یا جهێن گشتی، و دیزاینا باژێڕڤانی یا

هەستیار ب ململانێیان دکەت ب ڕێیا دانوستاندنێن د ناڤبەرا پسپۆریێن جودا و

پشکداریا ل سەر بنەمایێ بەلگەفیلمان، ب تەکەزیکرن ل سەر چەوانیا بهێزکرنا

هەڤگرتنا جڤاکی د ناڤ جڤاکێن پشتی ئاوارەبوونێ ب ڕێیا ڕێبازێن پلاندانانا هەڤپشک.

کۆڕبەندێ جیهانی یێ شارسازیێ (WUF) ل سالا ٢٠٠١ـێ ژ لایێ نەتەوەیێن ئێکگرتی ڤە

هاتە دامەزراندن ژ بۆ چارەسەرکرنا ئێک ژ هەستیارترین کێشەیێن کو ئەڤرۆ ڕووبەڕوویێ

جیهانێ دبن، ئەو ژی گەشەکرنا ب لەز یا شارسازیێ یە. ئارمانجا ڤی کۆڕبەندی

ئەوە کو باس ل کاریگەریا ڤێ گەشەکرنێ ل سەر جڤاک، باژێڕ، ئابووری،

گۆهڕینا کەش و هەوای و سیاسەتان بکەت.

پشکدارییا کۆلیژێ د کۆڕبەندێ WUF١٣ دا پێشینەیێن ستراتیژی یێن بەرفرەهتر یێن

زانکۆیێ د چوارچۆڤێ پلانا ستراتیژی یا ٢٠٢٣-٢٠٣٨ دا نیشان ددەت، ب تایبەتی

د ڤان بواران دا:

- پشکداریا ئەکادیمی یا ناڤدەولەتی و هەڤکاریا ڤەکۆلینان

- باژێڕێن دۆمدار و جڤاکێن باژێڕڤانی یێن خۆڕاگر

- پلاندانانا ل سەر بنەمایێ جڤاکی و تێکەلکرنا جڤاکی

- بهێزکرنا پشکداریێن ئەکادیمی د سیاسەتا گشتی و پەرەپێدانێ دا

ب ڕێیا ئامادەبوونا خۆ ل ئێک ژ دیارترین کۆڕبەندێن پەرەپێدانا شارسازیێ ل جیهانێ،

زانکۆیا دهۆک بەردەوامە د بهێزکرنا پێگەهێ خۆ وەکو پێشەنگەکێ ئەکادیمی یێ هەرێمی

کو پشکداریێ د دانوستاندنێن جیهانی دا دکەت ل سەر دۆمداریا شارسازی، ڤەژاندنا

پشتی ململانێیان، حوکمڕانیا ئەردی، و پەرەپێدانا گشتگیر.

ڤێرە كلیك بكە بۆ دیتنا وێنەیان

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ، ٢٠ـی گولانا ٢٠٢٦
راپۆرت: فاطمە محمود عەلی

پەیڤێن سەرەکی: کۆڕبەندێ جیهانی باکۆ ٢٠٢٦، پلاندانانا

شارسازی ل زانکۆیا دهۆک، باژێڕێن دۆمدار ل کوردستانێ، ڤەژاندنا

ئاکنجیبوونێ و حوکمڕانیا ئەردی، هەڤپشکیێن ناڤدەولەتی یێن زانکۆیا

دهۆک.