جەرەش، ئوردن، ١٨ـی گولانا ٢٠٢٦ – نڤیسینگەها ڕاگەهاندنا زانكۆیێ | پشتی سەركەڤتنا مەزن یا "کۆنفرانسێ ناڤدەولەتی ل دۆر ڕۆلێ زانکۆیان د بجهئینانا ئارمانجێن گەشەپێدانا دۆمدار دا (ICRU-SDGs)"، یێ كو ل ٢٣ و ٢٤ـی ئیلۆنا ساڵا ٢٠٢٥ـێ هاتیە گێڕان، زانكۆیا جەرەش ب هەڤكاری دگەل زانكۆیا دهۆك (UOD) مێهڤانداریا دووەم كۆنفرانسێ ناڤدەوڵەتی یێ هەڤپشك كر.

ئەڤ كۆنفرانسێ ناڤدەوڵەتی یێ دوو ڕۆژی د بن ناڤونیشانێ "ڕۆڵێ زانكۆیان د دارشتنا پاشەڕۆژێ دا: تێكەڵكرنا زانستێن مرۆڤایەتی و جڤاكی د ڕووبەڕووبوونا ئالووزیێن هزارەییا سێیێ دا"، ل ڕێكەڤتی ١٢ تا ١٣ـی گولانا ٢٠٢٦ـێ هاتە ئەنجامدان. كۆنفرانسی كۆمەكا بژاردە ژ زانا و ڤەكۆلەر و سەركردەیێن ئەكادیمی ژ سەرانسەری جیهانا عەرەبی و دەرڤە كۆمكرن كو نوینەرایەتیا زێدەتر ژ ١٢ وەڵاتان دكر ژ بۆ گەنگەشەكرنا گوهۆڕینێن كویر یێن كەلتۆری و تەكنۆلۆژی د سەردەمێ نوی دا.

ڕێوڕەسمێ دەستپێكرنێ یێ ئاست بڵند ب ئامادەبوونا پارێزگارێ جەرەش د. مالك خريسات؛ كۆنسلێ ئوردن ل هەولێرێ زیاد بەتارسە؛ سەرۆكێ زانكۆیا جەرەش، د. محمد علي سويلم ئەلخەلايلە؛ سەرۆكێ كۆنفرانسی و هاریکارێ سەرۆكێ زانكۆیا جەرەش د.ئەحمەد ئەلحەوامدە، هاریکارێ سەرۆكێ زانكۆیا دهۆك بۆ کاروبارێن زانستی و خواندنا بلند د. لوقمان هادی حەسەن؛ سەرۆكا كۆنفرانسی و راگرا كۆلێژا پلانسازیا شار و هەرێمان د. ليلى محمد رسول، دگەل سەرۆكێن جڤاتێن زانكۆیان و راگر و شاندا ناڤدەوڵەتی هاتە ئەنجامدان.

دیتنەك بۆ خواندنا بلند د هزارەییا سێیێ دا

د پەیڤا خۆ یا دەستپێكرنێ دا سەرۆكێ زانكۆیا جەرەش، پرۆفیسۆر د. محەمەد ئەلخەلایلە بخێرهاتنا شاندا ناڤدەولەتی كر و تەكەز ل سەر وێ چەندێ كر كو دامەزراوەیێن ئەكادیمی یێن هەڤچەرخ بەردێ بنەڕەتی یێ پیشەسازیا زانستا جیهانینە. وی ئاماژە ب وێ چەندێ كر كو ئەڤ كۆنفرانسە بەڵگەیە ل سەر هێزا بەرفرەهبوونا ئەكادیمی یا سنوور بەزین د بجهئینانا گەشەپێدانا جڤاكی یا دۆمدار دا.

وەك نوێنەرێ زانكۆیا دهۆك، هاریکارێ سەرۆكێ زانكۆیێ د. لوقمان هادی حسن دیار كر كو زانست وەك زمانەكێ جیهانی كار دكەت كو دامەزراوەیێن سنوور بەزاندن ب ئێك ڤە گرێدەت بۆ ئاڤاکرنا پاشەڕۆژەکا هەڤپشك. وی گۆت:

"ڕۆڵێ زانكۆیێ گەلەك ژ خواندنا نەریتی تێپەڕ بوویە. ئەڤرو خواندنا بلند وەك بزوێنەرەكێ سەرەكی كار دكەت بۆ گوهۆڕینا جڤاكی و سەقامگیری و پێشڤەچوونێ دناڤبڕا ئاڵۆزیێن تەكنۆلۆژی یێن ب لەز دا".

د. لقمان پتر باس ل گەشت و مێژوویا زانكۆیا دهۆك كر ژ دەمێ دامەزراندنا وێ ل ساڵا ١٩٩٢ـێ و پابەندبوونا زانكۆیا دهۆك نیشان دا بۆ گونجاندنا ڤەكۆلینان دگەل ئارمانجێن نەتەوەیێن ئێكگرتی یێن گەشەپێدانا دۆمدار (SDGs). وی تیشك ئێخستە سەر دەستپێشخەریێن ڤەكۆلینێ یێن پێشەنگ ل زانكۆیا دهۆك د بوارێن ئاشتی و چارەسەركرنا ململانێیان و بەرسڤدانێن مرۆڤایەتی بۆ قەيرانێن پەنابەر و ئاوارەیان و یەكسانیا رەگەزی و هەروەسا بكارئینانا سەكۆیێن تایبەتمەند یێن زانستێن مرۆڤایەتی یێن دیجیتاڵی.

هەڵسەنگاندنا ئەكادیمی یا توند و تەوەرێن سەرەكی

سەرۆكێ كۆنفرانسی و جێگرێ سەرۆكێ زانكۆیا جەرەش د. ئەحمەد ئەلحەوامدە، شانازیەكا مەزن ب ڕەهەندێن بەرفرەهـ یێن عەرەبی و ناڤدەولەتی یێن ئەڤێ هەلكەڤتێ دیار كر.

• سەرجەمێ بابەتێن پێشكێشكرى: ٢١٠ بابەتێن ڤەكۆلینا زانستی.
• بابەتێن وەرگرتی: ١٤٥ بابەتێن ڤەكۆلینێ پرۆسەیەكا هەڵسەنگاندنا زانستی یا توند یا دوو-قۆناغی دەربازبوون.
• گەهشتنا جیهانی: پشكداریکردن ژ لایێ ئەكادیمیێن زێدەتر ژ ١٢ وەڵاتان ڤە بوو.

كۆنفرانس پێشكێشكرنا ڤەكۆلینان ل سەر نەهـ روینشتنێن كاری دابەشكرن د ماوێ دوو ڕۆژان دا كو تێدا گەنگەشە ل سەر بابەتێن وەك ژیریا دەستكرد یا درووستکەر(Generative AI) و دیپلۆماسیەتا ئەكادیمی و هەڤپشكیێن ناڤدەولەتی یێن خواندنا بلند وبهایێن جڤاكی و كەلتۆری د شۆڕەشا دیجیتاڵی دا و تێكەڵكرنا دناڤبەرا زانستێن جێبەجێكری و مرۆڤایەتی دا هاتە كرن.

شاندێ فەرمی یێ زانكۆیا دهۆك د ئەڤی كۆنفرانسی دا پێكهاتبوو ژ:هاریکارێ سەرۆكێ زانكۆیا دهۆك بۆ کاروبارێن زانستی و خواندنا بلند، د. لوقمان هادی حەسەن و سەرۆكا كۆنفرانسی و راگرا كۆلێژا پلانسازیا شار و هەرێمان پرۆفیسۆر د. ليلى محەمەد رەسول و د. شەهين عەبدوللا عەبدولكەريم و د. جوان بايز خۆرشيد.

بۆ نیشاندان و بەرزڕاگرتنا ئاستێ ئەكادیمی یێ زانكۆیا دهۆك، سێ ڤەكۆلەرێن دیار یێن زانكۆیێ ب بابەتێن خۆ یێن نایاب پشكدار بوون، كو هەر ئێك ژ وان سیمینارەك د بوارێ خۆ دا پێشكێش كر:

• د. ئیمان يوسف نوري، ژ كۆلیژا یاسا : بابەتێ خۆ یێ ڤەكۆلینێ پێشكێش كر (هاریکاریکرنا چینێن لاواز بۆ گەهشتن ب دادپەروەریێ ب ڕێیا یاسادانان و كلينيكا یاسایی).
• د. كەوسەر محەمەد عەلی، ژ كۆلیژا هۆنەرێن جوان: بابەتێ خۆ پێشكێشكر ل سەر (ڕاستیا ڤەكۆلین و خواندنێن ناڤبڕ د هەرێما كوردستانا عێراقێ دا).
• د. جوان بايز خورشيد: بابەتەكێ زانستی یێ پۆلێنكری پێشكێش كر (شیانێن باژێرسازیا قەبارەیی: ڤەکۆلینەکا بەراوردكاری ل سەر بنەمایێ سیستمێ GIS)

دیالۆگێن هزری یێن ئاست بلند

زێدەباری ته‌وه‌رێن ڤەكۆلینێ یێن تەریب كۆنفرانس وەك سەكۆیەك بوو بۆ سیمپۆزیۆمێن هزری یێن ئاست بڵند:

• ژیریا دەستكرد و مافێن مۆڵكداریا هزری: ئەڤ پانێلا سەرەكی تیشك ئێخستە سەر سنوورێن داهێنانێ یێن فێربوونا ئامێری. د ڕوینشتنێ دا چارچۆڤەیێن یاسایی هاتنە كێشان كو هەڤسەنگیێ د ناڤبەرا داهێنانا مرۆڤی و بەرهەمهێنانا ئۆتۆماتیکی دا دروست دكەن.
• ڕوینشتنا دیدەڤانیا هزری یا عەرەبی (Arab Thought Forum): دیالۆگەكا تایبەتمەند بوو ل سەر هاندانا هزرا ڕەخنەیی و بكارئینانا ڕێبازێن فرە-دیسیپلین بۆ چارەسەركرنا قەیرانێن گەشەپێدان و ناسنامەیێ د دەڤەرێ دا.
• سیمینارا گێڕانەوەیا ئوردنی (The Jordanian Narrative): ئەڤ كۆمبوونە ل سەر ڕێڕەوا ئاڤاكرنا دەوڵەتێ، ناسنامەیا نیشتمانی، و ئەركێ دامەزراوەیێن ئەكادیمی د پاراستنا هشیاریا مێژوویی دا گەنگەشە كر.

كۆنفرانس ل سەر ته‌وەرێن گرنگ پێكهاتبوو:

• خواندنا بلند د سەردەمێ گوهۆڕینێن جیهانی دا.
• زانستێن مرۆڤایەتی، جڤاكی و پەروەردەیی د ئاڤاكرنا مرۆڤ و جڤاكی دا.
• داهێنانا زانستی د خزمەتا پاشەڕۆژێ دا.
• دیتنێن مرۆڤایەتی بۆ جیهانەكا دادپەروەرتر و گشتگیرتر.
• تێكەڵكرن د ناڤبەرا زانستێن جێبەجێكری و مرۆڤایەتی دا.
• ڤەكۆلین، داهێنان، و گەشەپێدانا جڤاكی.
• زانكۆ و گوهۆڕینێن جیهانی.
• پەروەردە، دادپەروەریا جڤاكی و مرۆڤایەتی.
• ژیریا دەستكرد، زانستێن جڤاكی و مرۆڤایەتی.
• هەڤپشكیێن ناڤدەولەتی و دیپلۆماسیەتا ئەكادیمی.

چارچۆڤەیێن دوماهیێ و ڕاسپاردە

كۆنفرانس ب گوهۆڕینا فەرمی یا قەغانێن ڕێزلێنانێ د ناڤبەرا سەركردایەتیا زانكۆیا جەرەش و زانكۆیا دهۆك دا بدوماهیهات، پاشان ڕاسپاردەیێن ستراتیژی یێن كۆتایی ژ لایێ د. فوئاد عەبدولمتەلب ڤە هاتنە خواندن. ڕاسپاردەیێن سەرەكی یێن هەڤپشك ئەڤە بوون:

• نویكرنا پرۆگرامێن خواندنێ: پێداچوونا پلانێن خواندنێ ل سەر ئاستێ زانكۆیێ بۆ پڕكرنا كەلا دناڤبەرا شارەزاییێن تەكنیکی و چارچۆڤەیێن مرۆڤایەتی.
• پشتەڤانیكرنا ڤەكۆلینێن فرە-دیسیپلین: ئاڤاكرنا هێڵێن دارایی یێن مۆڵەتپێدای بۆ ڤەكۆلینێن كو سنوورێن تەكنۆلۆژیا، جڤاكناسی، و ئابووری تێپەڕ دكەن.
• گوهۆڕینێن دیجیتاڵی یێن بەرپڕسانە: جێبەجێكرنا گوهۆڕینێن دیجیتاڵی یێن گشتگیر ل زانكۆیان دگەل دابینكرنا پاراستنا پێكهاتەیی بۆ ئەخلاقیاتێ ژیریا دەستكرد.
• گونجاندن دگەل بازاڕێ كاری: بەرزكرنا لێكتێگەهشتنا ئەكادیمی یا دەڤەرێ، گوهۆڕینا قوتابیان، و ئاڤاكرنا هەڤپەیمانیێن ڕاهێنانێ یێن ب هێز دگەل كەرتێ تایبەت بۆ ئامادەكرنا نڤشێ پاشەڕۆژێ ب شارەزایێن كارسازی و پەیوەندیكرنا دیجیتاڵی.

گونجاندن دگەل دیتنا ستراتیژی یا زانكۆیا دهۆك

ئەڤ كۆنفرانسێ ناڤدەولەتی ب شێوەیەكێ ڕاستەوخۆ پشتەڤانیا پلانا ستراتیژی یا زانكۆیا دهۆك (٢٠٢٣-٢٠٣٨) دكەت، ب تایبەتی تەوەرێن:

• هەڤكاریا ئەكادیمی یا ناڤدەولەتی و تێكەڵبوونا جیهانی.
• هەڤپشكیێن ستراتیژی بۆ چارەسەركرنا ئاستەنگێن ناڤخۆیی ب ڕێگەچارەیێن جیهانی.

نڤیسینگەها ڕاگەهاندنا زانكۆیێ – ١٨ـی گولانا ٢٠٢٦
راپۆرت: فاطمە محمود عليی، ئەلند كەمال عوسمان
وێنەگرتن: نڤیسینگەها ڕاگەهاندنا زانكۆیا جەرەش، جوان بایز خورشید

بۆ دیتنا وێنەیان ڤێرە کلیک بکە

پەیڤێن سەرەگی:

• زانكۆیا جەرەش
• كۆنفرانسێ ناڤدەولەتی
• زانستێن مرۆڤایەتی و تەكنۆلۆژیا
• هەڤپشكیێن جیهانی
• نایابیا ڤەكۆلینێ.