دەستكەڤتەكا ستراتیژیا پزیشکی کارتێکرنا جیهانی یا زانکۆیا دهۆک د ڤەکۆلینێن تەندروستیێ دا بهێز دکەت

📍 زانکۆیا دهۆک١٠ــی گولانا ٢٠٢٥ - نڤیسینگەها راگەهاندنا زانکۆیێ (UNPO) زانکۆیا دهۆک (UOD) ب شانازی ڤە پێشکەڤتنەکا گرنگ یا پزیشکی ژ لایێ ئێک ژ ڤەکۆلەرێن خۆ یێن رێزدار راگەهاند. د. هەژمەت عەبدولخالق عەلی، پرۆفیسۆر ل کۆلیژا پزیشکی، ب سەرکەڤتیانە چارەسەریەکا گەلەک کاریگەر پەرەپێدایە کو شانە شێرپەنجەیێن مالزراۆکێ یێن تووشبووی ب ڤایرۆسا پاپیلۆمایا مرۆڤی جۆرێ ١٨ (HPV-18) ئارمانج دکەت، ئەوا کو ئەگەرەکێ سەرەکی یێ شێرپەنجا ملێ مالزراوکێ یا تووند ل دەف ژنان.

ئەڤ چارەسەریە ژ رووەکەکێ هاتیە دەرئێخستن، ب ناڤێ (سەنتراپالوس پاوسیفلۆریس) کو ب شێوەیەکێ سەرەکی ل ئەفریقیایێ دهێتە دیتن. ئەڤ چارەسەریا نوی شیانا ژناڤبرنا هەتا ٩٥٪ یا شانێن شێرپەنجا ملێ مالزراۆکێ یێن تووشبووی ب HPV-18 د تاقیگەهان دا نیشاندایە - رێژەیەکا سەرکەڤتنی یا بێ ركابەلر کو دشێت نێزیکبوونا جیهانی یا چارەسەریا شێرپەنجا ملێ مالزراۆکێ ژنوی دارێژیت.

هەڤکاریا ناڤدەولەتی دبیتە ئەگەرێ چارەسەریا نوی یا شێرپەنجێ

ئەڤ دەستکەڤتا پێشەنگ ئەنجامێ هەڤکاریەکا بهێز یا ڤەکۆلینێ یا ناڤدەولەتی یە دناڤبەرا زانکۆیا دهۆک و تیمەکێ نەهـ زانایێن رێزدار ژ زانکۆیا سەگەد ل هەنگاریا. قۆناغا ئەزموونی یا پرۆژێ ل تاقیگەهێن بایۆمێدیکال یێن پێشکەڤتی یێن زانکۆیا سەگەد هاتە برێڤەبرن، کو ل وێرێ چارەسەری ب هویری هاتە تاقیکرن و باشترکرن.

قۆناغەکا گرنگ د ڤەکۆلینێن پزیشکی ل زانکۆیا دهۆک

ڤەکۆلینا د. عەبدولخالق دیتنا ستراتیژی یا زانکۆیا دهۆک ٢٠٢٣-٢٠٣٨ بەرجەستە دکەت، ب تایبەتی د بیاڤێ نوویکرنا زانستی، پەرەپێدانا کەرتێ تەندروستیێ، و هەڤکاریا ڤەکۆلینێ یا ناڤدەولەتی دا. چاڤەڕێدکرن کو ئەڤ ڤەدیتن دێ:

• هاریکاریا ستراتیژیێن چارەسەریا شێرپەنجێ یێن جیهانی کەت، ب تایبەتی ل وەلاتێن داهاتی کێم و ناڤنجی کو گەهشتن بۆ چارەسەریێن پێشکەڤتی یێن سنووردار دمینیت.
• کەنالێن نوی یێن هەڤکاریێ دناڤبەرا زانکۆیا دهۆک و دامەزراوێن ڤەکۆلینێن شێرپەنجێ یێن ناڤدەولەتی ڤەکەت.
• قوتابی و ڤەکۆلەرێن پزیشکی یێن زانکۆیێ بهێز بکەت دا کو د زانستێن تەندروستی و پزیشکیا گوهاستی یێن پێشکەڤتی دا پشكداربن.

هەڤڕێزبوون دگەل پلانا ستراتیژی یا زانکۆیا دهۆک

ئەڤ دەستکەڤتا زانستی پشتەڤانیا ئەرکێ بەرفرەهتر یێ زانکۆیا دهۆک دکەت بۆ بوونا ناڤەندەکا هەرێمی بۆ نایابیا ڤەکۆلینێ ب رێیا:

• پێشڤەبرنا نوویکرنا تەندروستیێ وەک پشكەك ژ پشكداریا زانکۆیێ د ئارمانجێن پەرەپێدانا بەردەوام یێن نەتەوەیێن ئێکگرتی (SDG 3 - تەندروستی و خۆشگوزەرانیا باش).
• باشترکرنا ناڤودەنگێ کۆلیژا پزیشکی وەک ناڤەندەک بۆ ڤەکۆلینێن کلینیکی و گوهاستی.
• پێشڤەبرنا رۆلێ زانکۆیێ د بەرەنگاربوونا نەخۆشیێن نە-ڤەگوهێزباری دا ب رێیا ڤەکۆلینێن پزیشکی یێن ئارمانجکری و پەیوەندیدار ب جڤاکی.

ناسینا دامەزراوەیی

ئەڤ دەستکەڤتا پێشەنگ کوالیتی و کارتێکرنا ڤەکۆلینێن هاتینە ئەنجامدان ل زانکۆیێ دسەلمینیت. سەلماند کو زانکۆیا دهۆک نە ب تنێ زانینێ بەرهەم دئینیت، بەلکو ب چالاکی پشكداریێ د چارەسەریێن ژیان-پارێز دا دکەت.

دیتنا داهاتی

د. عەبدولخالق دیارکر کو ئەڤ رووەک گەلەک مومکینە ل کوردستانێ ژی بهێتە دیتن. وی دیارکر کو ئەو دێ ل سەر ڤێ چەندێ ل هەرێمێ کارکەن. پلان یێن ل دەست پێکێ نە بۆ هەڤکاریکرن دگەل کۆمپانیێن ڤەکۆلینێن دەرمانسازی و ناڤەندێن شێرپەنجێ بۆ چوونا ناڤ تاقیکرنێن کلینیکی، ب ئارمانجا سەلماندنا کاریگەریا چارەسەریێ ل سەر نەخۆشان. ئەگەر سەرکەڤتی بیت، ئەڤە دشێت ببیتە ئالتەرناتیڤەک ئابووری بۆ چارەسەریێن نوکە و پرۆتۆکۆلەکا پزیشکی یا نوی د چاڤدێریا شێرپەنجا ملێ مالزراۆکێ دا.

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ، ١٠ـی گولانا ٢٠٢ـێ

راپۆرت: فاطمە محمود علی

پەیڤێن سەرەکی:

• چارەسەریا شێرپەنجا ملێ مالزراۆکێ HPV-18
• ڤەکۆلینا پزیشکی یا زانکۆیا دهۆک
• ڤەدیتنا شێرپەنجێ یا د. هەژمەت عەبدولخالق
• نویکرنا تەندروستیێ یا کوردی
• دەستکەڤتێن زانستی یێن زانکۆیا دهۆک