زانکۆیا دهۆک – ٢٦ـی تەباخا ٢٠٢٥ | نڤیسینگەها راگەهاندنا زانکۆیێ (UNPO) | د ٣٧ـەمین سالڤەگەرا قۆناغا دوماهیێ یا جینوسایدا ئەنفالێ ل بادینان، سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینوسایدێ ل زانکۆیا دهۆک، ب هەڤکاری ل گەل رێکخراوا ٨٨ یا ناساندنا تاوانێن ئەنفالێ، کۆربەندەک سازکر کو تێدا باس ل راستیێن دڕندانە یێن ڤێ کارەساتێ کر و پابەندیا زانکۆیێ ب ڤەکۆلینێن جینوسایدێ، بەلگەنامەکرن، و هشیاریا گشتی دووپات کر.

سەرۆکێ زانکۆیێ، د. داود سلێمان ئەتروشی، کۆربەند ڤەکر و جەخت کر کو "جینوساید بیاڤەکێ فرەڕەهەندە"، و گرنگیا پشکداریا بەردەوام یا پسپۆران بۆ مسۆگەرکرنا نایابیا زانستی دیار کر. هەروەسا راگەهاند کو سەنتەر دێ ل نێزیک هەشت پەرتووکێن نوی ل دۆر ئەنفالێ چاپ کەت.

تەوەرێن سەرەکی و گەنگەشەیێن گرنگ یێن کۆربەندی

کۆربەند ژ سێ تەوەرێن سەرەکی پێکدهات کو تیشک ئێخستە سەر قۆناغا بادینان یا ئەنفالێ:

• جیۆپۆلەتیکا وێرانکاریێ
  د. سالم جاسم حاجی شرۆڤەکرنا تایبەتمەندیا ڤێ ئۆپەراسیۆنێ کر، و ئاماژە دا بەلاڤکرنا نێزیکی ٢٠٠,٠٠٠ سەربازان، بکارئینانا چەکێ کیمیایی، و چاڤدێریا چڕ ل سەر ئاخەکا جیۆپۆلەتیکی یا بەرفرەهـ کو سنوورێ وێ دگەل چار وەلاتان بوو.
• شرۆڤەکرنا پاڵنەرێن رژێمێ
  بەرێز ئومێد محەمەد تاهر پاڵنەرێن ستراتیژی یێن رژێما بەعس دیار کرن—کو کۆنترۆلکرنا ئاخا زەنگین ب چاندنێ، لاوازكرنا هێزێن پێشمەرگەی، و ئەندازیاریا دیموگرافی یا ب زۆری ل دەڤەرێن کوردی بخۆڤە دگرت.
• ئەدەبیات وەک شاهد و بەرخۆدان
  بەرێز محسن عەبدولرەحمان باس ل وێ چەندێ کر کو چاوا هەلبەست و دەربڕینێن ئەدەبی بیرەوەریێ دپارێزن و بارێ هەستی یێ جینوسایدێ ڤەدگوهێزن. وی ئاماژە دا شیانا هەلبەستێ بۆ دەربڕینا تراومایا نەهێتە گۆتن و پەیداکرنا هەڤسۆزیێ ل دەرڤەی پەخشانێ.

شاهدیا رزگاربوویەکی کاریگەرترین دەم بوو: "ژ ٣٣ کەسان، ٢٨ هاتنە کوشتن، و بتنێ ٥ ژ مە رزگار بوون"—ئەڤە بیرئینانەکا روونە ژ وێرانکاریا مرۆڤی یا کو کرۆکا ئەنفالێ بوو.

میراتێ ئەنفالا بادینان

قۆناغا بادینان، کو ل ٢٥ـی تەباخا ١٩٨٨ـێ دەستپێکر، شاهدیا بکارئینانەکا بەرفرەهـ یا چەکێ کیمیایی ل سەر ب دەهان گوندان، گوللەبارانکرنێن ب کۆم، و کۆچبەرکرنا ب زۆری بۆ کەمپێن وەکو نوگرە سەلمان بوو—هەمی پشکەک بوون ژ هەوەكا جینوسایدێ یا کو ب وریایی ژ لایێ رژێما بەعس ڤە هاتبوو رێکخستن.

سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینوسایدێ: پێشڤەبرنا زانست و بیرەوەریێ

سەنتەرێ ڤەکۆلینێن جینوسایدێ ل زانکۆیا دهۆک، کو ل سالا ٢٠١٨ هاتیە دامەزراندن، کار بۆ کۆمکرن، پاراستن، و ئەرشیڤکرنا بەلگەنامەیێن پەیوەندیدار ب جینوسایدێن ل دژی کوردان دکەت—ب تایبەتی ئەنفال و شنگال. هەروەسا ڤان رویدانان ل گەل جینوسایدێن دی یێن جیهانی وەكی هۆلۆکۆستێ بەراورد دکەت، و کۆربەندێن ئەکادیمی، وەکو ڤی کۆربەندی، ل ژێر چوارچۆڤێ خۆ یێ ستراتیژی یێ نوو رێک دئێخیت.

بۆ دیتنا روومالکرنا میدیایی یا ڤێ چالاکیێ ڤێرە کلیک بکە

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانکۆیێ، ٢٦ـی تەباخا ٢٠٢٥
راپۆرتکرن: عسمەت مەحمود محەمەد، فاطمة محمود علی
وێنەگرتن: محەمەد عەبدولكەریم تاهر

پەیڤێن سەرەکی

• جینوسایدا ئەنفالێ ل بادینان
• ڤەکۆلینێن جینوسایدێ ل زانکۆیا دهۆک
• چەکێ کیمیایی ل کوردستانێ ١٩٨٨
• بەلگەنامەکرنا جینوسایدا کوردان
• بیرەوەريا ئەدەبی یا ئەنفالێ