هەولێر — ئیلۆنا 2026، نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ | ل 16ـی ئیلۆنا 2026ـێ، مامۆستایێن كۆلیژا زانستێن ئەندازیاریا چاندنێ ل زانکۆیا دهۆك پشکداری د کۆمبوونەکا گرنگ دا کرن ل هەولێرێ کو تیشك ئێخستە سەر "پرۆژەیێ هەمەجۆریا بایۆلۆژی ل کوردستانێ"، کو دەستپێشخەریەکا بەرفرەهـ یا ژینگەهی یە ژ لایێ دەزگەهێ (Kurdistan Foundation) ڤە هاتیە ڕێکخستن.

مامۆستایێن زانكۆیا دهۆك پشكداریكرن ب ئەزموونا خۆ ل هەمەجۆریا بایۆلۆژی و پاراستنا گیانەوەرێن كێڤی

زانکۆیا دهۆك ژ لایێ دوو ژ مامۆستایێن وێ یێن بەرێز ڤە هاتیە نوینەرایەتیکرن: پڕۆفیسۆرێ هاریکار هونەر سەفەر مەهدی، شارەزا د هەمەجۆریا بایۆلۆژی دا، و مامۆستا ئەحمەد محەمەد حەسەن ، تایبەتمەند د پاراستنا گیانەوەرێن کێڤی دا.

پلاتفۆرمەكێ دیجیتالی بۆ هەمەجۆریا بایۆلۆژی ل كوردستانێ

ئەڤ پرۆژێ ژ سەرتاسەری کوردستانێ کو ب ڕێیا پلاتفۆرمێ (Climate.KRD) دهێتە بجهئینان، ئارمانج پێ کۆمکرن، ڕێکخستن و بەلاڤکرنا پێزانینێن گرنگە دەربارەی دەوڵەمەندیا هەمەجۆریا بایۆلۆژی یا دەڤەرێ. بۆ مسۆگەرکرنا وێ چەندێ کو داتا ب ساناھی بۆ خەلکی ب گشتی بدەستکەڤن، ڤێ دەستپێشخەریێ ل ڤێ دوماهیێ ماڵپەڕێ (biodiversity.krd) ڤەکر. ئەڤ ماڵپەڕێ تایبەت وەک داتابەیسەکا گشتگیر ب سێ زمانان (کوردی، ئینگلیزی و زاراڤەیێن زانستی) خزمەت دکەت، و پێناسەیێن جۆران، بەلاڤبوونا جوگرافی، ڕەوشا پاراستنێ، تۆمارێن وێنەیی، و سەرچاڤەیێن ئەکادیمی بۆ جۆرێن جودایێن ڕوەک و گیانەوەران ل سەرانسەری دەڤەرێ ب خۆڤە دگریت.

سێ مفایێن سەرەكی یێن پرۆژەی

د دەمێ کۆمبوونێ دا، ئامادەبوویان تیشك ئێخستە سەر سێ مفایێن سەرەکی یێن پرۆژەیی:

• پاراستنا داتا و پێزانینان: ب ڕێیا کۆمکرن و ڕێکخستنا داتایێن هەمەجۆریا زیندەوەری ل ئێك سەنتەر، پلاتفۆرم ژێدەرەكێ گەلەك بهادار و ب ساناھی بەردەست بۆ ڤەکۆلەر و زانایێن ژینگەهی دابین دکەت.
• زێدەکرنا هشیاریا گشتی: ئەڤ پلاتفۆرمێ کو بکارئینانا وی ب ساناھیە، بزاڤێ دکەت زانینا گشتی زێدەتر لێ بکەت و تێگەهشتنا جڤاکی بۆ سروشتی، پرسێن هەستیار یێن ژینگەهی، و پێدڤیا گرنگ ب پاراستنا سیستەمێن ژینگەهی یێن خۆجهی کویرتر بکەت.
• بزاڤێن پاراستنێ: ئەڤ داتابەیسە بنەمایەکێ زانستی یێ ب هێز دابین دکەت بۆ پلانداڕێژتنا پاراستنا پاشەڕۆژێ، و هاریکارە د دەستنیشانکرنا وان جۆرێن زۆر گرنگ و چاڤدێریکرنا بەردەوام یا گیانەوەرێن کێڤی یێن د مەترسیا ژناڤچوونێ دا.

پەرەپێدنا دۆكیومێنتكرنا هەمەجۆریا رووەكی ل كوردستانێ

ل پشكا دووێ ژ كۆمبوونێ، مامۆستايێ هاريكار د پۆلێنكرنا رووەكان دا، ئیبراهیم زیاد یوسف، پشكدار بوو، و بسپۆرێن رووەكان كۆمبوون داكو دانوستاندنێ ل دۆر دەستپێشخەری و ئاستەنگێن تۆماركرن و بەلگەنامەكرنا گیانەوەر و رووەكێن هەرێما كوردستانێ بۆ چێكرنا داتابەيسەكا نیشتمانی يا هەمەلایەن بكەن. ب مفا وەرگرتن ژ داتابەيسێن جیهانی وەكی (Plants of the World Online - POWO)، ژێدەرێن زانستی يێن بەرفرەهـ، و ئەرشیفێن ديجيتالی يێن ناڤخۆیی وەكی (Flora of Kurdistan)، ئارمانجا پشكداران ئەڤە بوو كو تۆمارا نوكە يا زێدەتر ژ ١٥٠٠ جۆرێن رووەكێن دەڤەرێ بەرفرەهتر لێ بكەن، داكو پشكەكا مەزنتر ژ وان ٣٣٠٠ جۆرێن نياستی يێن ل عيراقێ ب خۆ ڤە بگریت.

بهێزكرنا هەڤكاریێ بۆ پاراستنا هەمەجۆریا بایۆلۆژی

کۆمبوونا هەولێرێ ب ئەنجامێن بەرهەمدار ب دووماهی هات، و ڕێڕەوەکێ ڕۆن بۆ پێشڤەچوونا ڤێ دەستپێشخەریێ دانا. پشکداربوویان ب سەرکەڤتیانە شێوازێ کارکرنا پرۆژەیی دیار کر و تەكەزی ل سەر گرنگیا بەردەستکرنا داتایێن ژینگەهی بۆ جڤاكێ گشتی کرن. زێدەباری وێ چەندێ، گەنگەشەیان هاریکاری کر د دیارکرنا وان ڕۆلێن هەڤپشک یێن کو پێدڤییە حکومەت، دامەزراوەیێن ئەکادیمی یێن وەکی زانکۆیا دهۆك، و ڤەکۆلەرێن سەربەخۆ د پاراستنا هەمەجۆریا زیندەوەری یا دەڤەرێ دا بۆ نڤشێن پاشەڕۆژێ بگێڕن.

ڤێرە كلیك بكە بۆ دیتنا وێنەیان

نڤیسینگەها راگەهاندنا زانكۆیێ، 28ـی ئیلۆنا 2026

راپۆرت: فاطمە محمود عەلی، بلند جلال ح. همبی، سیپل محمد طاهر یوسف.